Мақсад: Ролли ўйин орқали ҳамкорлик муносабатлари ҳақидаги тасаввурларни шакллантириш.
Бошловчи 10 та ўқувчини хонанинг ўртасига таклиф этади. Улар икки қатор бўлиб, бир-бирларига қарама-қарши туришади ва улар олдига йўриқномага биноан вазифа қўйилади.
Йўриқнома: «Тасаввур қилинг, сиз иккита мактабнинг вакилларисиз. Яқинда физика фанидан икки кунлик олимпиада бўлиши керак, лекин олимпиаданинг қаерда бўлиши ҳали аниқ эмас. Биринчи қатор — А томон — биринчи мактаб вакиллари, иккинчи қатор эса — В — томон — иккинчи мактаб вакиллари. Олимпиада кимнинг мактабида ўтиши ҳозирги сизнинг ҳаракатингизга боғлик. Ҳар бир томондаги ўқувчи иложи борича қаршисидаги шеригини ҳар хил ваъдалар, таклифлар билан ўз томонига оғдириб олишга ҳаракат қилиши керак. Лекин бу мулоқот сўзсиз — имо-ишоралар ёрдамида ўтиши керак. Қайси томонга ўтилса, олимпиада шунинг мактабида ўтади. Бунинг учун сизга икки минут вақт берилади».


( Давомини ўқиш )

Жой алмашиш
Иштирокчилар доира атрофида ўтирадилар, тренер эса доира ўртасида туради.
Йўриқнома: доиранинг марказида турган киши (бошида бу мен бўламан) бирор умумий белгига эга бўлган нарсани ҳаммага таклиф этади ва кимда шу белги бўлса у жойини алмашади. Масалан, мен шундай дейман: «Синглиси борлар жойингизни алмаштиринг» ва ҳамма синглиси борлар жойларини алмаштиришлари керак. Бунда доиранинг марказида турган киши бўшаган жойни эгаллашга улгуриши керак. Марказда жойсиз қолган иштирокчи эса ўйинни давом эттириши керак».
Машқ тугаганидан сўнг тренер гуруҳга қуйидаги саволлар билан мурожаат этиши мумкин: «Сиз ўзингизни қандай сезаяпсиз?», «Ҳозир сизнинг кайфиятингиз қандай?». Қоидаги мувофиқ машқлар қуйидагича ўтади. У қизишганликни пасайтиради, кайфиятини кўтаради, диққат ва фикрларни фаоллаштиради.


( Давомини ўқиш )

Педагоглар  ва психологлар оила муаммоларини, унинг анъана ва удумларини, бола шахсининг шаклланишида оиланинг таъсирини ўрганишда жуда кўп ишлар қилмоқдалар.
Бола ота – онанинг фақатгина тарбиявий таъсир этиш маҳсули эмас. У ўз оиласини ўзича тушунади ва қабул қилади. Оиладаги ўз ўрнини ўзаро алоқада белгилайди ва оилада ўзини ўзича  англайди. Болалар рўй бераётган ҳодисаларга катталарга нисбатан бошқача баҳо берадилар. Биз қачонки атрофимиздаги  оламни бола кўзи билан кўришга ўрганиб олганимиздан  сўнггина, уларни тўғри тушунамиз, ҳаяжонларига, қайғуларига ёрдам бера оламиз. Эстон психологи Г.Хементаскас томонидан ишлаб чиқилган машхур «Оила расми» тести катталарга дунёни бола кўзи билан кўришга ёрдам берувчи воситадир. Бу тест боланинг ўз оиласига берган шахсий баҳоси ҳақида, оила аъзолари билан бўлган муносабатлари, бола нималарни идрок қила олмаслиги, нималарни кучли хаяжон билан ҳис қилиши ҳақида тушунча беради. Нималар болани онгсиз равишда хавотирга солса, худди шу нарсалар болаларнинг расмларида  ифодаланади.


( Давомини ўқиш )

Инсон бахт-саодатга, комилликка интилиб яшар экан унинг бу ҳолда етакчиликка интилиб яшаши ҳам табиий бир ҳол. “Ҳар бир инсон бошидан комил эмас, аммо туғма равишда ўзига хос бўлган ички шуур ила босқичма-босқич комилликка жидду жаҳд билан интилади”, деб ёзади Форобий. Ушбу назарий фикрдан келиб чиқадиган бўлсак, етакчиликни ҳам етакчи шахсий хусусиятида тарбияласа бўлади. Албатта бу ҳолатда биз потенциал имконияти бор шахснигина кўзда тутишимиз керак. Ахир табиий ақлий нуқсони бор шахс ҳақида сўз бормаслиги керак.


( Давомини ўқиш )

Одамнинг кўзи – ўта сезувчан, нозик ва мураккаб «асбоб». Аммо, у ҳам баъзи-баъзида адашиб туришга мойил. Унинг адашиши, айниқса кўриш иллюзияларида яққол намоён бўлади.
Идрок иллюзиялари (лотинча «illusio» — хато, янглишиш сўзларидан олинган) – нарса ёки ҳодисаларни нотўғри, янглиш кўринишда идрок этишдан иборатдир.
Қўлимизда вазни бир хил, аммо ҳар хил катталикдаги икки хил луғат китоб билан катта журнални олсак, негадир ҳажман каттароқ бўлган жисм (бизнинг мисолда журнал) оғирроқ бўлиб туюлади. Бироқ айтилди-ку, вазни бир хил... Ҳайронмисиз? Ҳечқиси йўқ, XIX асрда олимлар ҳам шундай ҳайрон қолиб ёқа ушлагандилар. Буни психологияда иллюзия дейдилар. Бу Шарпантье иллюзияси.
Ҳаракатланаётган трамвай вагонининг охирига ўтиб, ортда қолаётган темир йўлга бир қарангчи. Нимани кўраяпсиз? Темир излар кўринишида сиздан узоқлашиб кетаяптими? Нега икки темир изнинг орасидаги масофа ҳар ерида турлича? Ахир бундай излардан ҳаракатланиб бўлмайди-ку! Излар орасидаги масофа эса, аслида трамвайлар депосидан тортиб охирги шоҳ бекатгача бир хил. Яна иллюзия. Бу Понцо иллюзияси.
Демак, иллюзиялар воқеликни, ундаги нарса ёки ҳодисаларни аслига тўғри келмайдиган (ноадекват – Ж.Н.Э.) тарзда идрок этишдир. Иллюзияларнинг сабаблари хилма-хил бўлиши мумкин:


( Давомини ўқиш )

Этот быстрый, легкий и достоверный экспресс-тест обожают проводить работники кадровых служб на собеседовании.

Внимательно посмотрите на представленные изображения.

Выберите то, что пришлось вам по душе, и читайте наш комментарий.






( Давомини ўқиш )

Шаҳарнинг ўртасида туриб “Шаҳарга йўл қайси бекатдан бошланади”, деб сўрасангиз атрофдагилар сизга кулиб қарашини тасаввур қилинг, аммо биз катта кичик, олиму фузалолар “Ўзликка йўл қаердан бошланади”, деб савол қўяверамиз. Шаҳарга йўл сиз турган жойдан бошланганидай ўзликка ҳам айнан ўзингиздан бошланишини унутманг. Аммо уни қандай бошлашлик, албатта бу бошқа гап. Баъзилар ўзларини, ўзлигини фандан, диндан, бойликдан ва бошқа йўллар ва нарсалардан излайди. Х1 асрда  яшаб ўтган зиёли бир инсон, Абдулло Ансорий асрлар қаъридан туриб “Минг Каъбадан ортиқроқ эмишдир бир дил. ...”деб ёзиб кетади.


( Давомини ўқиш )

Онгли ва онгсиз равишда ўзни излашнинг энг чўққи даврларидан бири бу ҳамма учун 9-15 ёшлар эканлигини қисман айтиб ўтдим. Агар матбуотга, фанга, рақамларга эътибор берган бўлсанг, айни мана шу даврда психологлар тили билан айтиладиган суицид, яъни ўзни излашнинг шахс тажрибасизлиги ва билимсизлиги  натижаларида юзага келадиган нохуш ҳолати бўлмиш ўз жонига ўзи қасд қилишлар анча кўп учрайди. Бу инсонда ҳали ҳаётий маълумот, тажриба, билимларнинг камлигидан, ён-атрофдагиларнинг унга ўз вақтида “Менга мени топиб беринглар”, деган саволларини эшитмай қолганларидан келиб чиқадиган фожеадир.
Бу ўзни излаш ҳаммада, асосан, мана шу даврда бўлиб ўтса, кўпчилик бу саволни, бу саволга жавоб излашни кейинчалик унутиб юборади. Аммо шу билан бир вақтинг ўзида бир қанча фоиз инсонлар бутун умри давомида “менга ўзимни топиб беринглар”, деб ўз ёшлигида ёш ҳолича қолиб ҳам кетади. Изланувчилардан энг файласуфлари, олимлари бутун умри давомида ўзларини ўзлари тинмай турли йўллар орқали излаб юради.


( Давомини ўқиш )

Азизим, анчадан бери сенга алоҳида мурожаат қилмоқчи, бирон нарса ёзмоқчи эдим. Сенинг  исмингни, кимлигингни билмасам ҳам, сени жуда яхши биламан, сен кечагина ота-онанг олдида биринчи марта илк қўлингни чўзиб “мен ўзим” деб ҳайқириқ солдинг, илк мактаб остонасини босиб ўтиб, ўқитувчингга “мен ўзим”, деб ийманибгина хитоб қилдинг, бугун “мен ўзим” дея институт кафедраси орқасидан ўз фикрингни ҳамкурсларинг орасига отдинг, эндиги кунда иборани сал ўзгартириб “мана бундай бўлади” дея ёш мутахассис сифатида бир корхонада фикр билдирмоқчисан. Ва ниҳоят “мен ўзим” дея бир корхона, ташкилот, йўналиш, соҳани бошқармоқдасан. Ҳа, бу сен. Мен сени биламан, сен билан ҳар куни мулоқотда бўламан, лекин сен билан қалбдан суҳбат қуришга қанчалик тайёрланмасамда бу суҳбатни орқага чўзиб келар эдим. Мана суҳбатлашув куни ҳам етиб келди. Сен ҳам бу суҳбатга таёр бўлсанг бўлди.
“Мен ўзим” — қандай яхши ибора. Энди сен мана шу ибора орқали ўзингни дунёга намоён қилиб ўзинг билан ўзинг бўлиб қолмасанг бўлгани. Чунки атрофингда ҳам “ўзим”лар кўп, баъзан уларнинг кўпчлиги ўз “Ўзим”ини англашмасалар ҳам. Ҳа-да, ҳали сен билмайсан, ҳамма ҳам дадил туриб ҳар бир зарур шароитда “мен ўзим” дея олмаслигини.


( Давомини ўқиш )

Quyidagi sonlar qatorini o’z tartibi bilan 1-daqiqa yod oling. Qanday yod olgan bo’lsangiz qog’ozga shunday qayd qiling. So’ngra xotirangiz kuchini     F. Lyezer formulasida hisoblab chiqing.

Кундалик ҳаётимизда тилимизда “характер”и сўзи энг кўп ишлатиладиган сўзлардан. Уни биз доимо бировларга баҳо бермоқчи бўлсак, ишлатамиз. Бу сўзнинг маъносини олимлар “босилган тамға” деб ҳам изоҳлашади. Тамғалик аломатлари нимада ифодаланади ўзи?


( Давомини ўқиш )

Мутахассисларнинг фикрича, ишчи-ходимларнинг меҳнат таътилларини қандай ўтказишлари улар меҳнат қилаётган ташкилот ёки корхонанинг иқтисодий ўсиш суръатларига жиддий таъсир кўрсатар экан. Бунинг йиғиндиси, қайсидир маънода, мамлакат иқтисодиётига ҳам ўз таъсирини кўрсатиши мумкин. Демак, бу масала ҳам соглиқни сақлаш, ҳам иқтисодиёт, ҳам маданият масалаларига тааллуқли. Худаи шу мақсаддд тузилган навбатдаги тест сизни меҳнат таътилингиз, уни қаерда ва қандай ўтказишингизга доир саволлардан иборат. Хулоса қилиб айтганда, қуйидаги тест орқали ўзингизнинг дам олиш маданиятингиз қай даражада эканлиги ва меҳнат таътилига нечогли тайёр эканлигингизни билиб олишингиз мумкин.
Қуйидаги саволларга жавоб бериб, мос келган жавобларга кўра тўплаган балларингизни ҳисоблаб боринг.

( Давомини ўқиш )

Инсоният минг йиллардан бери эркаклар аёлларга нисбатан яхши суҳбатдош эмасликларини тан олган. Эркакларда нутқ марказининг қаерда жойлашганлиги ҳалигача баҳс- мунозараларга сабаб булмоқда. Аёлларда эса асосий нутқ маркази бош миянинг чап тарафида, бир неча майда булаклари эса бош миянинг ўнг тарафида жойлашган. Бош миянинг икки тарафини ҳам эгаллаган нутқ марказлари аёллардан жуда яхши суҳбатдош чиқишини билдиради. Бу ҳали ҳаммаси эмас. Аёллар бош мияларининг қолган қисмлари эса, бошқа ўйлар, фикрлар билан ҳам банд бўлиши мумкин экан. Шунинг учун аёллар бараварига бир неча амалларни бажара олар эканлар.
Эркаклар бир жойда йигилиб қолсалар, кўп гапирмасдан, қарта, нарда, шоҳмот ўйнаб ўтиришлари мумкин. Мабодо аёллар бир жойда йигилиб, гаплашмасалар, демак, ораларидан бирор-бир гап ўтгани аниқ.

( Давомини ўқиш )

Саволларга «ҳа» ёки «йўқ» деб жавоб беринг.

1.    Дўстга содиқман деб ўйлайсизми?
(«ҳа» — 1; «йўқ» — 0 балл)

2.    Турли янгиликлар (янгича урфлар) сизнинг эътиборингизни жалб ҳиладими?
(«ҳа» — 0; «йўқ» — 1 балл)

3.    Тез-тез янги либослар харид ҳилишни ёқтирасизми ?
(«ҳа» — 0; «йўқ» — 1 балл)

4.    Аслида ундай бўлмасада ўзингизни хотиржам тутишга ҳаракат қиласизми?
(«ҳа» — 0; «йўқ» — 1 балл)

5.    Болалигингизда орзу қилган касбингизни уч мартадан кўпроқ ўзгартирганмисиз ?
(«ҳа» — 0; «йўқ» — 1 балл)

( Давомини ўқиш )

Бизга нейропсихологиядаи маълумки, инсон миясининг иккита яримшарлари турлича ишлайди: чап яримшар мантиқни (ақлий ва лингвистик тафаккурни) бошқаради, унг ярим шар эса эҳтиросни (мантиқнинг образлилиги, шаклланмаган шакллари ва ҳиссиётлар бирлигини) бошқаради.
Инсон организмининг бундай номутаносиб фаолияти унинг турли хулқ-атвор шаклларида намоён бўлишига сабабчидир. Бундай хулқ-атвор реакциялари алоҳида чап ва ўнг турлар кўринишида юзага келади. Демак, сиз бир нечта машқ бажариб, ўзингизда қайси турдаги реакция устунлигини шартли равишда аниқлашингиз мумкин. Қогоз ва қалам тайёрлаб, ҳар бир машқдан кейин натижани «Ўнг» бўлса — «Ў» ёки «Чап» бўлса — «ч» кўринишида белгилаб боринг.


( Давомини ўқиш )

Ҳурматли эркаклар, тақдим этилган тест саволларининг жавобларига «а» ни танласангиз 4 балл, «б» га — 2 балл, «в» га — 0 балл ёзиб қўйинг.

1.    Сиз оилада уй юмушларини қай тарзда тақсимлайсиз?
а)    эр-хотин уй-рўзғор ишларида ўз вазифамизни яхши биламиз;
б)    ҳар биримиз ўз ихтиёримизга қараб иш тутамиз;
в)    менинг вазифам пул топиб келиш, қолганига рафиқам жавоб беради.

2.    Рафиқангиз билан ишдаги ва шахсий ҳаётингиздаги муаммоларингизни ўртоқлашасизми ?
а)    ҳа, лекин ҳаммасини ҳам эмас, эркак кишига дардини достон қилавериш ярашмайди;
б)    гоҳида, агар бу муаммолар у билан боглиқ (унга ҳам тааллуқли) бўлса;
в)    нималар деяпсиз, аҳмоқ бўлдимми унга гапириб.

3.    Хулқингизда рафиқангизни ранжитувчи бирор нохуш ҳолат: сниртли ичимлик истеъмол қилиш, қўпол муомалада бўлиш, аёллар билан… борми?
а)    йўқ, мутлақо;
б)    ҳа деса ҳам бўлади, йўқ деса ҳам, доимий эмас;
в)    бор, шекилли, яшириб нима қилдим.


( Давомини ўқиш )

Какого человека, по-вашему, можно считать счастливым?
Ваше отношение к принципам счастливого человека:
Счастье в том, чтобы жить для людей и делать их счастливыми.
Счастье — это найти дело по душе и трудиться творчески.
Счастье — в преодолении себя, в самосовершенствовании.
Счастье — в общении с друзьями и родными.
Счастье — иметь все необходимое для интересной жизни.
Счастье — жить сегодня, не задумываясь    о завтрашнем дне.


( Давомини ўқиш )

  Берилган тўрт фикрдан бирини танлаб  ўша ҳарфга (+), қолганларига (-) қўйилади. Ҳамма (10 та) фикрлардан ўзингизга тааллуқлисини белгилаганингиздан сўнг қайси қаторда кўп (+) бўлса, ўша сизнинг темпераментингиз ҳисобланади.


( Давомини ўқиш )

 Шахснинг инидвидуал хусусиятлари ҳақида гап кетганда, уларнинг туғма, биологик хусусятларига алоҳида эътибор берилади. Чунки, аслида бир томондан шахс ижтимоий мавжудот бўлса, иккинчи томондан – биологик яхлитлик, туғма сифатларни ўз ичига олган субстракт – индивид ҳамдир. Темперамент ва лаёқатлар индивиднинг динамик-ўзгарувчан психик фаолияти жараёнини таъминловчи сифатларни ўз ичига олади.


( Давомини ўқиш )

Мулоқот инсон ҳаётида энг муҳим ва энг мураккаб жараёнлардан ҳисобланади. Чунки ҳар бир инсон мулоқот жараёнида шахс сифатида шаклланади ва шахс сифатида ўзини намоён қилади. Шундан келиб чиқиладиган бўлса, ҳар бир конкрет жараён мулоқотга киришаётган шахс олдига муайян бир вазифани қўядики, ушбу вазифа ва талаблар турли хил шароитларда мулоқотнинг турлича ташкил қилинишига сабаб бўлади. Масалан, оилада ота-оналар билан фарзандлар ўртасидаги мулоқот эр-хотин ўртасидаги мулоқотдан фарқ қилади. Ишхонада раҳбар билан ходимлар ўртасидаги мулоқот раҳбарларнинг ўзаро мулоқотидан фарқ қилиши табиий. Ходимлар билан бўладиган мулоқотимиз самарали бўлиши авваломбор нотиқлик санъатидан хабардор бўлишимизни талаб этади. Ҳар қандай раҳбар шахси борки у аввалом бор нотиқ, яъни аратор бўлмоғи лозим.


( Давомини ўқиш )