«Алломалар ибрати»дан

Ибн Сино қишлоқда яшаб, табиблик қилар экан. Кунлардан бир кун шу қишлоқлик бир йигит билан бир қиз турмуш қуришибди. Улар яхши ҳаёт кечиришибди. Орадан тўққиз ой-ю тўққиз кун, тўққиз соату тўққиз дақиқа ўтгач, фарзанд кўришибди. Бир оз вақтдан сўнг, улар бир-бирига маслаҳат қилишибди:
— Боламизни қандай тарбия қиламиз? Уни шундай тарбия қилайликки, катта бўлганда эл-юртга фойдаси тегадиган чин инсон бўлсин,— дебди эри.
— Тўғри айтасиз,— дебди хотини,— мен ҳам шуни ўйлаб турган эдим. Яхшиси Ибн Синодан сўраб қўя қолайлик. Бу гап эрига маъқул тушибди. Эр-хотин болани кўтариб, Абу Али ибн Синоникига келишибди. У бир кичик, тор кулбада яшар, шундай бўлса-да, донги оламга кетган олим экан. Абу Али ибн Сино эр-хотинни яхши кутиб олибди. Нима иш билан келганликларини сўрабди.
— Боламизнинг тарбияси ҳақида бизга маслаҳат берсангиз. Токи катта бўлгач, эл-юртга фойдаси тегадиган киши бўлсин,— дебди эри.
— Қачон туғилди?— деб сўрабди Ибн Сиио.
— Эрта билан туғилди,— эрининг ўрнига хотини жавоб берибди.
— Э… азизлар,— дебди Ибн Сино,— бола эрта тонгда туғилган экан, ҳозир чошгоҳ бўлди, кечикибсизлар. Бола туғилиши билан унинг тарбияси ҳақида қайғуриш керак. «Ниҳолни бошдан, болани ёшдан» деб бекорга айтишмаган, ахир.


(Алломалар ва шоирлар ҳақидаги
халқ афсона ва ривоятлар)

Бир қўй бир неча болалари билан бир сабзаворда ўтлаб юрган эди. Уларнинг ёнига йўлбарс келди ва қўйнинг болаларини кўриб яхши сўзлар билан суйиб, эркалай бошлабди.

Ул қўй йўлбарсга «Ман шунча кичкиналигим билан ҳам ҳар йили болалайман. Сан шу қадар катта бўлсанг ҳам 3-4 йилда атиги битта бола туғурсан», деб таъна қилибди.

Шунда йўлбарс: «ман умримда бир ёки икки мартагина болаласам ҳам йўлбарс бўлур. Санинг болангдек ҳеч нимага ярамайдиган, ожиз қўй бўлиб туғилмайдир», деб жавоб берибди.

Маъниси: ақллик, илмлик биргина бола, ақлсиз, илмсиз ва нотавон ўнта боладан афзалдир

Ғуломуддин Акбарзоданинг «Таълими соний» асаридан.

Оилада болаларнинг руҳан ва жисмонан соғлом бўлиб ўсишига оила муҳитининг таъсири каттадир, чунки оилавий муҳит қандай бўлса, болалар худди шу муҳит таъсирида улғаядилар. Оила муҳити болаларга таъсир кўрсатиш билан биргаликда уни атрофидаги ҳаётга мослайди.
Жамиятда эса болаларни руҳан ва жисмонан соғлом қилиб вояга етказиш ота-онанинг нафақат шахсий иши, балки, ижтимоий бурчи ҳамдир. Шундай экан ҳар бир ота-онанинг бурч ва вазифасига масъулият билан ёндошиб, оилада ҳар томонлама соғлом турмуш тарзини қарор топтириш, унинг ижтимоий-иқтисодий барқарорлиги, фаровонлигига эришиш била бир қаторда, билимли, ақл-заковатли, уддубурон, зукко, руҳан ва маънавий баркамол инсонни вояга етказиш, шунингдек, оила анъаналари, касб-кори, шажарасининг давомиёлигини таъминлаш, фарзандни бўш вақтини унумли ўтказишга эришиш, баъзи бир иллатларнинг пайдо бўлишига йўл қўймаслик ва бошқалар киради.


( Давомини ўқиш )

Ҳар бир инсон фарзандини яхши одам, жамиятда ўз ўрнига эга бўлган шахс бўлишини, бахтли яшашини хоҳлайди. Энг яхши нарсаларни фарзандига тилайди. Аммо хоҳишнинг, орзунинг ўзи камлик қилади. Ота-она учун тарбия қилишдек машақатли вазифани бажариши, моҳир кулол бўлиб, лойга шакл бериб, ундан  саънат асари яратиши лозим.
Фарзанд тарбиясида бугун бизнинг ҳар бир ҳаракатимз, айтган сўзимиз боламизнинг ҳаётида ўз аксини кўрсатади. Баъзан боланинг инжиқликларига ёки қилган шўхликларига асаби дош бермаган ота-оналар тарбия қилиш усули дея, кўпинча, болани уриб жазолаш йўлини танлашади. Бу қай даражада фойда беради?


( Давомини ўқиш )

           Ривоят қилишларича, қадим замонда сулув келинчак илк бора фарзандлик бўлибди-ю, унинг ёқимли «инга» сини ҳам эшитиб улгурмай бола оламдан ўтибди. Дунёга келган иккиичи гўдакнинг тақдири ҳам она учун изтироб ва аламдан бўлак ҳеч нарса бўлмабди. Вақтлар ўтиб, аёл учинчи фарзандини хавотир аралаш қувонч билан кута бошлабди. Аммо ўша кутган вақт келгач, аёл не кўз билан кўрсинкн, туғилган бола яна йиғламасмиш. Шунда она қалбидаги ҳадсиз аламлар нидо бўлиб отилиб чиқибди, еру кўкни ларзага солибди. Аёл энди йиғламай дардларини шикаста овозда куйлай бошлабди. Бу овоздан тоғу тош мумдек эрибди. Гўдак бўлса бирдан йиғлаб юбориб, она қалбини қувончга тўлдирибди. Ана шу дардли қўшиқ алла деган ном олибди ва у муқаддас ҳаёт қўшиғи деб аталибди.

( Давомини ўқиш )

ҚИБЛАГОҲИМ, МАККАЮ МАДИНАМ, КАЪБАМ — ОНАМ!
(Хотира)
… Маъюс чеҳрангиз ёдимда. Ёдимдан бир зум чиқаришга ҳаққим йўқ, Онам! Юзингиздаги нурни бошқа ҳеч қаердан, ҳеч кимдан топа олмадим. Аллоҳнинг оналарни азиз ва мукаррама қилиб яратганининг кичик бир нишонаси шу бўлса керак! Тириклигида кўнгил гўё пирамида тошларидан қурилгандек бақувват қаср… Йўқотиб, шу қаср ҳам вайрона айлаганини сезасан, инсон. Бу гапларим онасини йўқотганларга жуда яқин. Онаизорингиз борми, қўйинг ортиқча ўйин-кулгуни, вақтичоғлиқни, тиззаларига бир баҳя бошингизни қўйинг, бундай оромни бошқа ҳеч ким бера олмаслигига амин бўласиз. Дуоларини тинмай харидорига айланинг. Шундоғам бегонанинг қалбига йўл топиш учун дунёда айтилмаган сўзларни дурдек терасиз, ширин гаплар билан аврайсиз. Онангиз дуоси учун меҳрдан бошқа тўлов бормикан? Она дуосидек беминнат хазина бормикан? Қабристонда ягонаю бир дона бўлсин деб қабртош қўямиз, ҳатто яхта қурдириб унинг номини онамиз исми билан атаймиз… Бу чексиз ҳурмат! Яхши, бироқ, ҳаммасидан олдин она розилигини олиб қолишга улгурмоқ керак. Ахир, вақт қанчалар жазокор...Қанчалар бешавқат… Онамиз юзига тикилиб, кун сайин ажинлар тинмай из ташлаётганини кўрмабмиз...Қўлларининг териси ҳам сўлиб қолибди, пайыамабмиз… Ана, кўзларининг нури ҳам кетибди… Индамабди, индамабмиз! Э, воҳ, бунчалар эътиборсиз бўлдик?! Ҳеч нарсага лоқайд эмас эдикку, пулга, шон шуҳратга, мансабга, қолган яна кўп нарсаган… Онамиз сочларига оппоқ қор уя қурибди, билмай қолибмиз… Сўнгги видолашув насиб этди ё йўқ. Қалбидаги охирги гапларини айтишга ё  эшитишга улгурдик ё йўқ… Эҳ, шундай йўқотамиз. Пайғамбарлару, мамлакатларни бошқараётган шоҳлар, йўл четидаги гадо...ҳаммамизни шу мўътабар зотлар туққан!
Маккаи Мадинам — Онам, Қибламу Каъбам – Онам. Яратган берган энг буюк бойлигиму уни йўқотганим – Онам...Қабринг нурга тўлсин!
Жасур ҲАМРОЕВ
МАНБА

Шар шишириш
Бу машғулот тўғри нафас олишнинг шаклланишига имкон туғдиради, бир маромда ва чуқур нафас олишни, ўпка ва нафас йўллари касалликларида зарур бўлган лаб жипслаштиришни ўргатади.
Шар аста-секин шиширилади ва дами чиқарилади. Ёки боладан қўлларини худди шар шишираётгандай тутиб, бурни билан чуқур-чуқур нафас олишини сўранг. Кейин эса қўлларини бўшаштириб, шарнинг дамини чиқараётгандай «ш-ш-ш» деган овоз чиқарсин.


( Давомини ўқиш )

Қизамиқ, қизилча, кўкйўтал, сувчечак, бўғма, ангина… Бу касалликларнинг безовта қилишидан болаларни ҳимоялаш қийин. Аммо ҳаммасидан ҳам хавфли томони, инфекциянинг буйракда қолдирадиган асоратидир. Айниқса, ангина ва қизилча касалликларидан бундай асорат қолиши хавфи кўпроқ.


( Давомини ўқиш )

Болалар ўйинқароғлиги ва ҳаракатчанлиги билан биз катталардан фарқ қилади. Аммо баъзи болалар камҳаракатлик туфайли келиб чиқадиган касалликлардан азоб чекмоқдалар.  Уларни қандай қилиб фаол ҳаётга ўргатиш мумкин? Болалар катталарнинг ёмон одатларини жуда тез ўзланггириб олишади. Гўдаклигида тинимсиз ҳаракатлари билан фиғонингизни фалакка чиқарувчи болалар ҳали мактаб ёшига етмасиданоқ Телевизор ёки компьютер олдида қадалиб ўтириб қолишаяпти. Бунинг натижаси нималарга олиб келади?


( Давомини ўқиш )

(давоми)
Ҳеч ўзингизга савол бериб кўрганмикансиз: бир кўнгилнинг синишига айнан Сиз  Сабабкори бўлиб қолмаганмисиз? Ёки  ўша синган кўнгилнинг Давокори  бўлолганмисиз? Ҳаракат қилиб кўрганмисиз?

            Кўнгил-ку энг нозик нарса, салдан синади… Яхшилаб ўйлаб кўринг-чи… биронта дилга ўз сўзингиз, яхшилигингиз билан малҳам қўёлганмикинсиз?

  Ёки… билиб-билмай кимнингдир дилига озор етказиб, унинг оқибати билан ҳеч қизиқиб кўрганмисиз?

Тўғри, эътироз билдиришингиз мумкин..«нима кўнгил чинни пиёламиди-ки, у синиб майдаланиб кетса»?!..

( Давомини ўқиш )

«Инсон қалбини оғритиш-Каъбага ўт қўйиш,
 Қуръонни куйдиришдан ҳам оғир гуноҳдир»  Хадис

(қисқартирилган мақола)

Кўнгилнинг синишини ҳеч эшитганмисиз? Унинг бўлак-бўлак бўлиб кетишини-чи? Майдаланиб, парчаланиб… тўкилиб кетганини-чи?

           Бир умр авайлагани, ишонгани Умид қилиб юрган нарсасининг бир оғиз гап билан йўққа айланганини ҳам билармикансиз… унинг тупроққа қоришиб кетганини-чи, ҳеч гувоҳи бўлганмисиз?  «Умидсизлик — куфр эрур, дўстлар умид қилмоқ керак..» дейди машшойихлар… Умидсиз яшаш қийин албатта.

( Давомини ўқиш )

    Ona — bu hayot demak. Ona borki, hayot davom etadi, ona borki, oila chirog'i o'chmaydi, ona borki, olam bor. Onalarimiz bizni bir parcha etdan katta qilib, qatorga qo'shadilar, oq yuvib, oq taraydilar, doimo boshimiz uzra parvona bo'ladilar. Oyog'imizga kirgan tikanni kipriklari bilan olishga tayyordirlar. Buning sababi nimada, ne uchun onalar farzand qoshida bu qadar parvona bo'ladilar? Hatto kerak bo'lsa, farzandi uchun jonini fido qilishga ham tayyor ekanliklarining boisi nimada? Buning javobi bitta- bu onalik mehridir. Shunday, onaning o'z farzandiga bo'lgan cheksiz mehri bu!

( Давомини ўқиш )

Ҳар бир она фарзандининг соғлом, бақувват, маънавий жиҳатдан етук инсон бўлиб етишишини истайди ва бунинг учун бор куч ва ғайратини аямасликка ҳаракат қилади. Баъзи ота-оналаримиз тажрибасизлик қилиб “Боламни яхши едирсам, ҳеч кимдан кам қилмай кийинтирсам, ҳаётда ўз ўрнини топа олиши аниқ”, деб нотўғри фикрга борадилар. Тўғри, бундай ота-оналарнинг фарзандлари жисмонан соғлом бўлиши мумкин, лекин уларнинг руҳий, ақлий ва маънавий жиҳатдан ривожланиши ҳам етарли даражада бўлса нур устига нур бўлар эди.


( Давомини ўқиш )

          Dardlik ko’ngil – shu'lalik chirog’: yoshlik ko’z – suvli buloq. Tuyaqushga yuk ortib ko’chsa bo’lmas, chodir qanoti ochib uchsa bo’mas. O’t ishi – qo’vurmoq, el ishi – sovurmoq. Suvning mazasi muz bilan: oshning mazasi – tuz bilan; odam yaxshiligi so’z bilan. Sihat tilasang – ko’p yema; izzat tilasang – ko’p dema. Xotin bilan maqtanma, xayr-ehsonga ishonma. Yaxshi libos tanga oroyish; Yaxshi o’rtoq – jonga osoyish. Tamagirdan yaxshilik kutma; gadoydan chaqa tilama. Baxilning omonat asrashi ajablanarli; saxiydan xiyonat kutish ajablanarli. Chaqmoq kumushni yig’ib bo’lmas; yomg’ir ipini tugib bo’lmas. Telba qulog’iga pand-quyun oyog’iga band.

  
Бир куни яқин танишим ҳаётида ташвишга сабаб бўлаётган воқеани гапириб берди. Уни сизнинг ҳукмингизга ҳавола этаман.

“Оилада бош фарзандман. Ўз вақтида айтганим-айтган, деганим-деган бўлган. Йиллар ўтиб, ақлимни таний бошлаганимдан сўнг ота-онамга эркалик қилиш ўзимга эриш туюларди. Бундан ташқари укаларим туғилишди. Энди мен акалик масъулиятини ҳис қила бошладим. Онам мени анча-мунча ўзгарганимдан хурсанд бўлиб қўярдилар.


( Давомини ўқиш )

 Ҳар бир ота-она фарзанднинг келажагини ўйлайди. Улар фарзандим келажакда яхши инсон бўлсин, ақлли, инсофли, виждонли, умуман олганда жамиятга фойда келтирсин деб орзу қилади.
 Энг қадимий буюк китобимиз «Авесто»дан бошлаб халқимизнинг эзгу одатлар ёзма манбаларда ўз ифодасини топган. Масалан, «Авесто»да болаларни покиза, ахлоқли, эзгу фикрли, замонасининг барча ҳунарларини билган, эътиқоди мустаҳкам, ҳам ахлоқан, ҳам жисмонан баркамол инсон қилиб тарбиялашга катта эътибор берилган.


( Давомини ўқиш )

Оила—жамиятнинг ёш авлодини тарбиялаш ва одамларнинг ўзаро ахлоқий жавобгарлигини, шахсий бахт-саодатини таъминлашдан иборат маскан. Шу масканда ўсиб улғаяётган фарзандларнинг камолоти нафақат ота-оналар, балки жамиятнинг ҳар бир фуқароси учун аҳамиятлидир. Гўдак дунёга келган илк куниданоқ, ўз оиласида  миллий маданияти, урф-одатларини англай туриб, она тилида сўзлашни ўрганади. Тил — миллатнинг ифтихори, яшаш тарзимизнинг ажралмас бир қисми. Инсонлар кишилик жамиятининг кўпгина жабҳаларида фаолият кўрсатиб, нутқ маданиятининг ривожига ёрдам беради. Фарзандларимизнинг ўз она тилларида равон, бенуқсон сўзлашлари, аввало, ота-оналар, оилавий муҳит, сўнгра ён-атроф, ташқи муҳит билан чамбарчас боғлиқ. Бу уларнинг кейинги ҳаёт йўлларида нутқий ривожланишларига асос бўлади.


( Давомини ўқиш )

O’g’lingga “Men shu yoshimda hozirgidan ko’proq narsaga erisha olaman”, degan ishonch ber. Mana bu ibrat namunalarini muhokama qilinglar:
— Ibn Sino to’rt yoshida Qur'onni to’la yod olgan.
— Aleksandr Tolstoy olti yoshida fransuz, nemis, ingliz tillarini bilgan.
— Aleksandr Griboedov o’n bir yoshida tarjimonlik qilib,  haq olgan.
— Bobur o’n ikki yoshida davlatni boshqargan.
— Gyote to’qqiz yoshida nemis, lotin va grek tillarida she’r yozgan.
— Paskal o’n besh yoshida birinchi ilmiy ishini himoya qiladi.
— Ulug’ kompozitor Volfang Amadey Motsart 4 yoshida musiqa asboblaridan chalib, qo’shiq ayta bilgan. Besh yoshida musiqaviy asar yozgan.
— Akademik L.Landau o’n yillik maktabni 13 yoshida tamomlab, 14 yoshida universitetning II kursiga (tibbiyot fakultetiga) qabul qilingan.
— Atoqli olim S. Mergelyan yoshligidan matematikaga qiziqqan. U bir o’quv yilida 8,9,10-siniflarning imtihonini topshirgan. 16 yoshida universitetning II kursiga qabul qilingan. Bir yarim yilda nomzodlik minimumini tayyorlab, 20 yoshida fan doktori bo’lgan.

O’g’ling ulardek bo’lolmagani uchun ezma.  Bezib qoladi. Ularga havas qilishga, taqlidga o’rgat.

Manba: «Otalar kitobi» Muhammad Quronov

    Bu — juda ko'hna savol. Ba'zi erinchoqlar. «Endi, peshonasida nima bo'lsa, shu bo'ladi-da» deb g'udranib, esnaydi. Gapni boshqa hazmi oson, sayoz, yoqimli narsalarga burishadi. Lekin Sharqning buyuk pedagog bobolaridan biri Jaloliddin Dovoniy va undan 200 yil keyin yashagan nemis pedagogi Adolf Disterveg «Bola qalbi toza yozuv taxtasiga o'xshaydi. Unga nima yozilsa (kiritilsa), shu uning taqdirini yaratadi» deyishgan.

XX asrda yashab ijod etgan ayrim olimlar (sotsiobiologlar)ning fikricha, olamda tug'iladigan tirik xilqatlar ikki xil bo'ladi. Biri — tayyor, tug'ma hayot dasturi bilan tug'iladi.  Tug'ilgan kunidan boshlab dastur ham ishga tushadi. Ikkinchi biri — yarim tayyor dastur bilan tug'iladi. Ya'ni yarmi u bilan birga tug'ilgan bo'ladi. Yarmini hayotdan oladi. Odam ana shu ikkinchi turga kiradi, deyishadi.


( Давомини ўқиш )