Fitnalik to'qquz falak girdingda, jono, turfadur,
Kim, ko'ruptur bir quyosh davrinda mundoq holalar.

Navoiy bu yerda sayyoralarning quyosh atrofida aylanishini nazarda tutmoqda. Sening oldingda to’qqiz sayyora aylanmoqdaki, quyosh bu sayyoralarga markaz bo’lganidan buyon bu holat hali yuz bermagan edi. Sen quyoshdan ham ko’ra nurliroqsanki, natijada to’qqiz falak quyoshning gardishi atrofida emas, balki sening atrofingda aylanmoqda, demoqchi shoir.

( Давомини ўқиш )

Furqatingdin za'faron uzra to'karmen lolalar,
Lolalar ermaski, bag'rimdin erur pargolalar.

Sening firoqingdan rangim za’faron bo’ldi. Ushbu za’faronligim ustiga yana lolalar to’kilmoqda. Za’faronlik ustiga to’kilayotgannni lolalar dema, bu bag’rimning uzilib tushgan parchalaridir. Za’faron asli sarg’ih tus beruvchi xushbo’y o’simlik, sariq rangda bo’ladi. Ushbu matla’da Alisher Navoiy husni ta’lil san’atidan foydalangan holda takrorlanmas timsoliy ifoda yaratgan. Bundan tashqari bag’irning hijrondan ezilib qon bo’lib parchalanishi mubolag’a san’atining ig’roq turiga mansubdir.

Dur tishingdin donayi sabrim qolur bebar, desam,
Kulub ayturkim, ekinning ofatidur jolalar.

Sening dur tishingdin mening sabrim qolmadi desam, aytdiki ekinning ofati unga tushadigan “do’l”, “shabnam”, ko’z yoshidir, deb. Demak, oshiq shoir bu yerda ma’shuqaning shirin so’zligiga hamda oshiqning ko’z yoshlari o’z-o’zini xarob qilishligiga ishora qilmoqda.

( Давомини ўқиш )

Ko'zung qonimdin iymonmas ajabdur,
Ki «Qorqar qaydakim qon ko'rsa hindu»

Bu yerda «Iymonmas» so'zini «iymanmas-tortinmas» ma'nosida tushunilish so'raladi. So'zda tovush o'zgarish hodisasi bo'lgan «iymonmas» so'zi «iymanmas» so'zining tarixiy XIV asrlardagi varianti hisoblanadi. Mumtoz adabiyotda ma'shuqaning ko'zi va xolini qoraligi uchun hindga o'xshatish an'anasi bor. Bu o'rinda shoir yorining ko'zini hindga o'xshatmoqda. Hind qondan qo'rqadi, degan tushuncha bor. Ammo men ajablanamanki< sening ko'zing hind bo'lsa ham ko'z yoshlarimning qondek oqishidan qo'rqmayapti. Agar qo'rqqanida edi rahm qilardi, men vaslingga yetar edi va ko'z yoshlarim to'xtar edi.

( Давомини ўқиш )

---

Ayoqingga tushar har lahza gesu,
Masaldurkim:«Chirog' tubi qorong'u».

Tutarmen ko'zki ko'rsam orazingni,
Ki derlar «Oqqon oriqqa oqar suv».

Yuzingni tuttum ortuq oyu kundin
«Kishining ko'zidur ore torozu».

ko'zung qonimdin iymonmas ajabdur,
Ki «Qo'rqar qaydakim qon ko'rsa hindu».

Tilar vaslingni Lutfiy, qil ijobat
Ki ayturlar: «Tilaganni tilogu».

  Lutfiy

( Давомини ўқиш )

Ҳатто, берадиган саломингни ҳам кўнгилдан чиқариб айт. Қалбдан чиқмаса, яхшиси сўзлама!

* * *

Arastuga seni falon odam orqavarotdan so'kib yuribdi, deya xabar yetkazishdi. «Orqavarotdan kaltaklasa ham mayli», deb javob qaytardi donishmand.

***
Javrayverib Arastuning joniga tekka bir mahmadona undan nihoyat «Seni charchatib qo'ymadimmi?» deb so'radi. «Aslo,-dedi faylasuf,-men asti quloq solganim yo'q

* * *
Aytdilar: Allohga tavakkal qilgan kishi na qalqonning, na talqonning ga'mini yeydi.

* * *

Dedilarki: Bilmaganlar borib bilganlardan so'rasin va o'rgansin. Aytmadilarki: Bilganlar borib bilmaganlarga kaltaklab o'rgatsin deya. Shuning uchun xalqda maqol bor: Bilmaganin so'rab organgan olim, orlanib so'ramagan o'ziga zolim.

* * *
Ikki xil sabab bilan inson so'ramaydi olim kishidan:
1. Yo kibr qiladi;
2. Yoki uyaladi.

* * *
Olimning oldida tilingni tiy, valiyning oldida dilingni.

* * *

Payg'ambarimiz o'giti:»Qaysi bir ummatim boshqa ummatim bilan urushsa (tortishib qolsa), qaysi biri kim haq kim nohaqligini bilmasa (yahshi yomon farqiga bormasa), bir-biriga zarar yetkazsa, men uni aslo kechirmagaydirman, ya'ni u mening ummatimasdir..."

* * *

Шунча мағрур тутса ҳам бошин пиёлага эгилар чойнак,
Шундай экан манманлик нечун, кибру-ҳаво нимага керак?

* * *

Aziz va mo'tabar kishilarni ularga aziyat bermagan holda uzoqroqdan turib bahra olish bilan ziyorat qilinadi. Bu mehr ko'rsatishning eng go'zal usulidir.

* * *

Қоровуллик хизматида фойдаланиладиган қўриқчи итлар тўғрисида бир нарсалар ёзиб ўтирган жойимда хаёл суриб қолибман. Туриб-туриб миямга келган гапни қаранг:

Ҳайвон очиққандагина овқатланади, муайян ҳудуд ёки тўдада ҳукмрон бўлиш, уни қўриқлаш учунгина олишади ва фақат авлод қолдириш мақсадидагина қўшилади. Бинобарин, инсонни ҳайвон деб сўкиб, бегуноҳ ҳайвонни ҳақорат қилманг!

* * *

Онанинг кунгли болада — боланинг кунгли далада...

uforum.uz/showthread.php?t=3465&page=73

Улфатимдир шам янглиғ
Кечалар танҳо қалам,
Мен-ку шеър Мажнунидирман,
Сарвқад Лайло қалам.

Аҳли шеърга то қиёмат
Улфат ўлмакдир азоб,
Не илож этсин, бошида
Бор экан савдо қалам.

( Давомини ўқиш )

Майли, сен Боязид Бистомий бўлгин,
Термизий, Табризий ё Шомий бўлгин.
Сен майли, Навоий ё Жомий бўлгин.
Мен мурид мисоли бўлсам кифоя.

Сен Қорун бўлолсанг, бўлавер, дўстим,
Ганжина мисоли тўлавер, дўстим.
Майли, сен устимдан кулавер, дўстим,
Мен дарвиш тимсоли бўлсам, кифоя.

Майли, сен қудратли ғазанфар бўлгин,
Етти иқлим аро музаффар бўлгин.
Майли, сен Сулаймон пайғамбар бўлгин,
Кафтингда чумоли бўлсам, кифоя.

Жаъфар Муҳаммад

Сен, эй, осмонларга асира юлдуз,
Улкан йўлларимдан йироқ тур йироқ.
Менинг масканларим кечамас – кундуз,
Шуъланг ишвалари қўёлмас тузоқ.

Сенда хира тортиб қолган бу кўзлар,
Қуёшнинг юзларин қаердан кўрсин?
 Зоҳирни кўролмай толган бу кўзлар,
Ботиннинг изларин қаердан кўрсин?

( Давомини ўқиш )

Жаъфар Муҳаммад Форс адабиётидан Суҳроб Сипеҳрий, Гулчин Гелоний, Салмон Ҳиротий, Қайсар Аминпур каби улкан шоирларнинг шеърларини ўзбек тилига ва ўз навбатида Ўзбек адабиёти фахри саналган шоирларимиз Эркин Воҳидов, Абдулла Орипов шеъриятининг юксак намуналаридан тожик тилига таржима қилаётган шоирлардандир. Жумладан, “Ўзбегим”, “Инсон қасидаси” кабилардан тожикзабон халқларнинг ҳам баҳра олаётганлиги биз учун қувонарлидир.

( Давомини ўқиш )

Ҳанўз ишқ ҳаст
Бирав, бирав, насими субҳидам,
Ба лолаҳо бигў:
Ҳанўз ишқ ҳаст,
Баҳор ҳаст.
Ба лолаҳо бигў:
Ҳанўз бўйи васли ёр ҳаст.

( Давомини ўқиш )

давоми:

Жаъфар Муҳаммад шеърларида модерн ҳам кўзга ташланади. “Модерн бу – янги гап, янги фикр. Лекин мумтоздан айри нарса эмас, унга бевосита боғлиқ ҳолда вужудга келган янги йўналиш. Шеърнинг фақатгина синиқ-синиқ шакли ҳали модерн бўла олмайди. Аввало, шеърнинг маъноси модерн бўлиши керак. Агар модернда ижод қилинса, шеъриятда кенг имкониятлар очилади. Ҳаттоки ғазалларни олиб модерн услубида ифодалаш мумкин. Румий таълимотининг ўзи бошдан охир модерн дейиш мумкин. Чунки, бу фақат Румийга хос янги қараш бўлган, ҳозир ҳам шундай. Ва модерн анъанадан узилмаган ҳолда модерн бўла олади. Унда шаклдан кўра маънонинг янги услубда талқин этилиши муҳимроқ”, – дейди шоир.

( Давомини ўқиш )

давоми:
Ёки “Ҳамма уйқуда, ғафлатда, мени юрагим эса ҳушёрликни, ғафлатдан йироқ бир инсонни истайди. Ҳамма ғафлатда маст, мен эса уйғоқ кишининг суҳбатини истайман” дейиши билан шоир бирданига киши эътиборини жалб этади. Негаки, камдан кам ҳолларда учрайди бу истак. Инсоннинг одатий хоҳишларига тескари қўйилганлиги ва ўзида чиройли мантиқий далилларни келтирганлиги билан ҳам диққатимизни олади.

( Давомини ўқиш )

Шоир шеърларида ўзига хос ёқимли ташбеҳлар учрайди. Жумладан:

Бу уйга кирган зот осиғлиқ торни
Билса-ю билмаса чалиб кетади.

(“Олиб кетади”)

Суф яктакка ўранган қирлар,
Жим туширар хафий зикрлар.
Оқ саллали чўққилар гўё –
Нақшбандий, Яссавий пирлар.

Тепаликда жунжиккан бир тол –
Умри мурид бўлиб ўтган чол.
Оқ хаёлга чўмган харсангга
Беролмайди ботиниб савол.

(“Қишки хиргойи”)

( Давомини ўқиш )

Сенсиз руҳим, бу танда ғариб,
Қаранийдек Яманда ғариб.
Мен Ватанни Сен билан севдим,
Сенсиз бўлгум, Ватанда ғариб.

( Давомини ўқиш )

Мусо пайғамбар яйловдан ўтаётганида бир чўпонга дуч келади. Чўпон Худога нола қилиб дер эди: “Эй Художон, Сен қаердасан, кел, сочларингни тарайин, чориғларингни тикайин, наинки ўз жоним, балки ўйларим, фарзандларим ҳам сенга фидо бўлсин. Қаердасан, бориб дастёринг бўлсам, сут-қаймоғим билан қорнингни тўйдирайин, бошинг оғриса бошингни силайин, юз-қўлингдан ўпайин, оёқларингни уқалайин...”

( Давомини ўқиш )

Мавлоно Румий “Маснавий”сида шундай мисралар бор:

Мо бурунро нангарему қолро,
 Мо дарунро бингарему ҳолро.

( Давомини ўқиш )

Жуда ташвишли бир кунда уй ичида, уёқдан бу ёққа юриб, тўрт ярим ёшдаги ўғлимизнинг шўхликларидан унга танбеҳ берардик. Бир оздан кейин, эрим чидолмасдан бурчакда оёқда туриш жазосини берди. Ўғлим жазони индамай қабул қилди. Лекин унчалик хурсанд эмасди. Бир қанча вақт ўтиб ўғлим:
– Мен уйдан қочаман, – деди.

( Давомини ўқиш )

Зулқарнайн ярим кеча ўз қўшини билан бир ғордан ўтиб борар экан, “Оёғингиз остида учраган нарсалардан олиб кетинг” дея амр қилди. Қўшиндагилардан бир гуруҳи: “Кўп юрдик, жуда чарчаганмиз, энди кечаси билан оёғимиздаги нарсаларни ҳам йиғамизми?” – деб ҳеч нима олмадилар.

( Давомини ўқиш )

Шогирдининг ҳамма нарсадан шикоят қилаверишидан чарчаган кекса бир уста уни туз олиб келишга юборди. Ҳаётдан доим норози ва хафа бўлиб юрадиган шогирдига қараб тузни стакандаги сувга қўшиб ичишини буюрди. Шогирд сувни ичар-ичмас, уни туфлаб ташлади.
– Мазаси қандай? – деб сўраган устозига жаҳл билан:
– Аччиқ!!! – деди шогирд. Уста унинг қўлидан тутиб ташқарига олиб чиқди. Ва оҳиста нарироқдаги кўл томонга олиб борди. Бу сафар унга бир ҳовуч тузни кўлга тўкиб, сувидан ичишини буюрди. Айтганларини бажарган шогирдига яна шу саволни берди:

( Давомини ўқиш )

Эгнидаги тоза ва чиройли кийими билан ошхонага кирди. Ўша куни унинг мажлиси бор эди. Аёл мажлисга тайёргарлик кўраркан, тўрт яшар қизига кўзи тушди. Қизи радио куйига берилиб ўйнаётганди.

( Давомини ўқиш )