… Ёш аёл тинмай йиғлаётган чақалоғини асабий силкитади, елкасига «енгилгина» «гупиллатади». Уни суйиб эркалашнинг ўрнига, пишиллаб ухлаётган эрига қараб тўнғиллайди:

— Бемалолхўжанинг ухлашларини қаранг! Менинг жоним қирқта-да, а? Ҳам бола боқишим, ҳам рўзғор ишларига улгуришим керак... 

Кейин боласига дўқ уради: 

— Э-э, бўлди, сенам овозингни ўчиргин...

Силкитишлардан зада бўлган чақалоқ мунчоқдек кўзларини онасига тикиб, жим қолади.

* * *

… Ёшгина жувон эрталаб болаларини зарда билан кийинтирар экан, лаби-лаби тегмай бидирлайди:

— Ўлар бўлсам ўлиб бўлдим бу рўзғорнинг дастидан! Уй ишларини қилайми, ё ишлайми?! Менга қаранг, ҳой адаси, бугун болаларни боғчадан сиз оласиз! Мен улгурмайман, ишдан кейин ўртоғим билан дўконга бормоқчимиз.

Эр ундан-да асабий. 

— Сира иложим йўқ. Ишим бошимдан ошиб ётибди. Ана, ойингга айт, болаларни олиб турсин.
Болалар бир онасига, бир отасига қараб мўлтирашади. Кечқурунги аҳвол бундан-да баттар: ота телевизор қаршисига «михланган», она ошхонада идишларни зарда билан тарақлатиб юваркан, тақдиридан нолиб, қарғанади. Дугонасининг «яшашни биладиган, уддабурон» эрини мақтаб, «Менинг ўшалардан нима камим бор эди...» нақоратли «гиря»сини бошлайди. Боғчадаги машғулотлари ҳақида тўлқинланиб гапириб бермоқчи бўлган кичкинтойларнинг айтмоқчи бўлганлари бўғзиларида қолади… «Қани, марш! Бориб ухлаларинг! Биз эртага ишга вақтли боришимиз керак» деган дағдағали буйруқдан кейин, индамай кўрпага бурканадилар...

* * *

… Ота-она хорижга ишлагани кетган. Уларнинг ҳали гўдак болалари тоғаларининг уйида унинг ўз болаларини елкасига миндириб ўйнатишига ҳавас билан боқиб ўтиришибди...

* * *  

… Эр ичиб келиб хотинини дўппослагани-дўппослаган. Хотиннинг дод-войи бутун маҳаллани тутади. Маҳалла кексалари бу хонадон соҳибларига кунда-кунора насиҳат қилишади. Оиладаги болалар эса бурчак-бурчакка биқиниб, бу нохушликларни кўзда ёш, дилда алам билан кузатишади... 

* * *

… Эрига кўнгилсиз хотин болаларининг бошига муштлагудек қилиб, «Бу тўнкага сенлар борлигинг учун чидаяпман. Сенларнинг етим қолишингни ўйламасам, бир кун ҳам яшамасдим бу ландовур оталаринг билан», дейишдан уялмайди...

* * *

… Кўчада қўшнилари билан хафалашиб қолган жувон оёғига эркаланиб ёпишган ўғилчасини бир силтаб нари итаради-да, уйга ўйинчоқларни ёйиб олиб, «хола-хола» ўйнаётган қизчаларига бақириб, қарғаниб, ҳатто уларни тарсакилаб, «сал енгил тортгандек», аламидан чиққандек бўлади...

* * * 

Биз катталарнинг жуда иштиёқ билан такрорлайдиган бир иборамиз бор: «Нима қилсам, болаларим учун қиляпман!». Гўёки болаларимиз учун тинмай ишлаяпмиз, ҳатто чет элларга бориб ишлаяпмиз, улар учун сеп-сидирғалар йиғяпмиз. Фарзандларимизга «Буларнинг барини сенлар учун қиляпмиз», дея таъкидлаб қўйишни унутмаймиз албатта. Гўёки бу ишларимизда ўзимиз учун ҳеч бир манфаат йўқдек, гўёки болаларимиз бўлмаса, ишламасдик, еб-ичмасдик… Гўёки болаларимиз бўлмаса, тирикчилик учун уринмасак ҳам осмондан чалпак ёғадигандек, фақат болаларимиз борлиги учунгина ишлашга мажбур бўлаётгандек… Ваҳоланки, уларнинг ҳаммаси ўз ризқи билан туғилган. Ҳеч биримизга болаларимизнинг ризқи учун кафолат берилмаган. 

«Болаларимни ўйлаб шу ишни қилдим», «Фарзандларим ўксимасин деб тиним билмайман» — «тил бойлигимиз»га айланаёзган бу ибораларни тилдан қўйиб, болаларимиз учун аслида нима кераклигини ўйлаб кўрмаймиз. Нима, болаларимиз биздан шу қадар кўп, имконсиз нарсаларни талаб қилишяптими? 
Боласини ўйлаган одам уларнинг кўз олдида ғижиллашиб, бир-бири билан уришаётган ит-мушукдан баттар кўйга тушадими? Болаларини ўйлаган одам ҳаром-ҳалолнинг фарқига бормай, кўпроқ пул топиш васвасасига учрайдими? Болаларини ўйлаган одам улар билан худди бир уйда яшайдиган бегоналардек, эрталаб шошилиб, кечқурун уйқусираган кўйи, нари-бери суҳбатлашган бўладими? Болаларини ўйлаган одам инсоний фазилатларда уларга ўрнак бўлмайдими?! Болаларини ўйлаган она турмушнинг муштларига тилида тош тишлаб, нолимай, қарғанмай бардош бермайдими?! Болаларини ўйлаган ота ўз юриш-туришини, феълини, ахлоқини назорат қилмайдими?! Болаларини ўйлаган ота-она энг аввало ИНСОН бўлишга уринмайдими?! Болалар — қачондир қилган қилмишларимизнинг жазоси ёки яхшиликларимизнинг мукофоти эканини, уларнинг фитратида ўзимизнинг яхши-ёмонимиз томир отаётганини фикр қилмаймизми?! Ана ўшанда ўз болаларимизга «Мен ахир сенинг отангман-а!», «Мен онанг бўламан-а! Онаман-а!» дея, улардан ҳурмат, иззат талаб қилиб, зорланиб ўтирмасмидик... 

Яқинда Reuters ахборот агентлиги илмий исботланган, нохуш бир маълумот ҳақида хабар қилди. Буюк Британиядаги Лондон Университети коллежи олимлари уч ёшдан ўн икки ёшгача бўлган қирқ уч нафар болакайлар ўртасида илмий текширув ишлари олиб бориб, шундай хулосага келдилар: сурункали оилавий жанжаллар ичида яшайдиган болалардаги мия зўриқиши қонли жанг майдонида урушаётган аскар миясидаги зўриқиш билан бир хилда бўлар экан! 

Текширув давомида магнитли-резонанс томография услуби қўлланилди ва болаларга эркак ва аёлларнинг хотиржам, қайғули, дарғазаб қиёфадаги суратлари навбатма-навбат кўрсатилди. Натижада, жанжалли оилаларда яшайдиган болалар миясида дарғазаб қиёфалар кучли қўзғалиш, зўриқиш юзага келишига сабаб бўлиши ойдинлашди. Бу вақтда болаларнинг айримларида қўрқувнинг руҳий касал кишилардагина бўладиган тури ҳам намоён бўлди.   

— Ҳозирга қадар бундай салбий кучли қўзғалиш қон кечиб жанг қилаётган ҳарбийлар миясидагина кузатилган эди, — дейишмоқда афсус билан олимлар. — Бу зўриқишларни бартараф этиш узоқ муддатли руҳий муолажани талаб этади...

Муолажа тугул, жанжалларимиздан безиб кетган болаларимизни ҳеч бўлмаса бир бағримизга босиб, юз-кўзини силаб, ширин сўзлаб овутамизми? Йўқ, аксинча, жанжалдан кейин, «Сенларни деб...» мисралари билан бошланувчи «нола»га ўтамиз.           

Жаҳон Соғликни сақлаш ташкилотининг сўнгги маълумотларига кўра, дунё тиббиётида «асабий ногиронлик» атамаси ва дунёда «асаб ногиронлари» пайдо бўлди. Минг афсуски, бу хасталикка дучор бўлганларнинг аксарияти, яъни 89 фоизи ҳаловатсиз оилалар фарзандларидир. Жаҳон тиббиёт олимларининг таъкидлашларича, 2020 йилга бориб асабий зўриқишнинг инсонни ногиронлик ва ўлимга олиб борувчи хасталиклар рўйхатида иккинчи ўринга чиқиб олиш хавфи устун.

Бу нохуш маълумотлардан кейин… нима дейсиз, биз нотавонлар нима қиляпмиз болаларимиз учун?..

Муаллиф: Дилфуза КОМИЛ

Манба