Таълим-тарбия ўчоғи


«Зиё истаган қалблар бирлашган сарҳад» мақоласининг давоми (2)


Бу қарор мамлакат мактаблари, лицейлар, коллежлар ўқувчиларининг, олий таълим муассасалари талабаларининг ахборотга бўлган талаб-эҳтиёжларини ҳар томонлама қондириш учун зарур шарт-шароитларни яратди. Маҳаллий интернет тармоғининг таълимга оид ахборот ресурсларини ривожлантиришга катта туртки бўлди.




( Давомини ўқиш )

Спорт-тарбия воситаларидан бири сифатида

Истиқлолга эришганимиздан буён ўтган  ниҳоятда қисқа давр бўлишига қарамасдан мамлакатимиз улкан тараққиёт йўлини босиб ўтди. Дунё ҳамжамиятида сиёсий, иқтисодий, маданий ҳамда спорт соҳаларида ўз ўрнимизга, мавқеимизга эга бўлиш  имконияти туғилди. Кўкрагига озодлик шамоли теккан давлатнинг эртанги куни қандай бўлиши, қайси йўлдан бориши, унинг келажак тақдирини белгилар эди. Ўтиш давримизнинг дастлабки йилларидаёқ эндигина оёққа тураётган республикамиз иқтисодиёти олдида қатор долзарб муаммолар турсада, энг асосий эътибор қанчалик вақт, маблағ кетишидан қатъий назар теран фикрли, маънавий баркамол, янги техника ва технологияларни мукаммал эгаллаган жисмоний бақувват, том маънода соғлом авлодни шакллантиришга қаратилди.



( Давомини ўқиш )

Зиё истаган қалблар бирлашган сарҳад


«ZiyoNET» жамоат ахборот таълим портали ҳақида «Тил ва адабиёт таълими» журналининг июнь сонида юқоридаги мавзу остида катта мақола эълон қилинди. Ушбу мақола матни билан сиз азизларни ҳам таништириш истагидамиз.


 


    … Конию ҳайвони, агар худ набот,


Ҳар бири бир гавҳари олий сифот.


Борчасини гарчи латиф айладинг,


Борчадин инсонни шариф айладинг.


 


Алишер Навоий


 


Бошланма


 


Муқаддас Китобда ёзилишича, аввал СЎЗ яралди: «кун фаякун», яъни, бўл, дейилди – бўлди. Шунинг ўзи сўзнинг улуғлигига буюк далил. Алишер Навоий таъкидлаганидек, «инсонни сўз айлади жудо ҳайвондин, билким, гуҳари шарифроқ йўқ ондин»...


Сўз воситасида инсон ўзини англайди, англатади. Билим эгаллаш узлуксиз жараён. Ҳадиси шарифларда ҳам бежиз «бешикдан то қабргача илм изла», дейилмаган.


Буюк бобокалонимиз Ибн Сино бу фикрни давом эттиради:


 


Ҳеч бир гап қолмади, маълум бўлмаган,


Жуда оз сир қолди, мавҳум бўлмаган,


Билимим ҳақида чуқур ўйласам,


Билдимки, ҳеч нарса маълум бўлмаган.


 



( Давомини ўқиш )

Болалар спортини ривожлантириш соғлом келажак пойдевори

Ижтимоий ҳаётнинг барча жабҳаларида туб ислохотлар амалга оширилаётган ҳозирги  даврга  келиб cоғлом  авлодни  вояга  етказишда   спорт  ва  жисмоний  тарбия  ёшлар  ҳаётининг  ажралмас  қисмига  айланиб  бормоқда. Мустақил  Ўзбекистонимизнинг   келажаги  бўлган  ёшларга  кенг  имкониятлар,  шароитлар  яратиб  бериш,   уларга   тўғри  йўл   кўрсатиш,   манавиятли, жисмоний бақувват  қилиб  тарбиялаш  бугунги куннинг долзарб муоммолари ҳисобланади.



( Давомини ўқиш )

Комил инсонни тарбиялашда спортнинг ўрни

Комил инсонни тарбиялаш муаммосини ҳал этиш азал-азалдан инсониятнинг ўз олдига қўйган орзуларидан бири бўлиб келмоқда. Бугунги кунда ёшларни ҳар томонлама етук инсонлар бўлишида спорт ва жисмоний тарбиянинг аҳамияти ошиб бормоқда. Спорт инсон ўз-ўзини тарбиялаши, англашида етакчи омиллардан бири бўлиб ҳисобланади. Спортдаги кўрсаткичларининг ўсиш меъёрига қараб спортчи нафақат жисмоний, балки руҳий, ақлий, ахлоқий ва ватанпарварлик жараёнларига аста-секин ўзи ҳам сезиб-сезмай кириб боради. Бу жараёнларга кириб боришида устози, жамоаси, қўллаб-қувватловчи дўстлари муҳим ўрин эгаллаши мутахасислар адабиётларида кенг ёритилган. Спортчилар ва спорт жамоаларининг мусобақаларини томоша қилиб турган шахс шу спортчи ёки шу жамоа билан биргаликда иштирокда бўлишга ошиқади. “Стадионда ўз жамоасининг ғолиб чиққанини кўрган мухлиснинг куч ғайрати жўшиб, ўзи ҳам майдонга тушиб тўп сургиси келиб кетади. Чунки у ана шу жамоа тимсолида халқи ва ватанини, уларнинг катта имкониятларини кўради”1. Шунинг учун ҳам спорт инсон иродасини тоблайдиган, руҳият, аҳлоқи ва дунёқарашига таъсир қиладиган фаолият турларидан бири ҳисобланади.



( Давомини ўқиш )

Устознинг ибратли йўл

  Инатов Хайрулла  1947 йили Жиззах шаҳрининг Ўратепалик маҳалласида туғилган. У Жиззах шаҳридаги  8-умумтаълим мактабини 1966 йилда тугатгандан кейин, шу йили Улуғбек номидаги Фарғона Давлат педагогика институтнинг физика факультетига ўқишга кирди. Институтни 1970 йилда тугатиб, Жиззах шаҳридаги 14-умумтаълим мактабида физика-астрономия фанлари ўқитувчиси сифатида фаолият олиб борди.


 


Инатов Хайрулла 1978 йилда А.Қодирий номидаги Жиззах Давлат педагогика институтига “Физика ўқитиш методикаси” фани ўқитувчиси сифатида ишга таклиф этилди. 1989 йилда  Киев шаҳрида “Ўрта мактаб физика курсида автоматика элементлари” мавзусида номзодлик диссертациясини ҳимоя қилди. Х.Инатов 1993-98 йй. — Жиззах Давлат педагогика институти “Электротехника ва ЎТВ” кафедраси мудири, 1998-2004 йй — Жиззах вилоят педагог кадрларни  қайта тайёрлаш ва  малакасини ошириш институти “Табиий ва аниқ фанлар таълими” кафедраси мудири, 2004-2008 й.й. — Жиззах вилоят педагог кадрларни  қайта тайёрлаш ва  малакасини ошириш институти ўқув-методик ва илмий ишлар проректори, 2008 йил 1 февралдан   Жиззах вилояти педагог кадрларни  қайта тайёрлаш ва  малакасини ошириш институти  “Табиий ва аниқ фанлар таълими” кафедраси доценти сифатида фаолият кўрсатмоқда.


  Педагогика фанлари номзоди, доцент Х.Инатов томонидан илмий-методик журналларда 14 мавзуда, илмий-амалий конференция материаллар тўпламларида 45 мавзуда, алоҳида тўпланмаларда 13 мавзуда, газета саҳифаларида 24 мавзуда, шунингдек 45 номланишда ўқув, ўқув-методик қўлланмалар нашр этилган. Жумладан, Две изобретательская задачи по электричеству (М.: //Ж. Физика в школе –С. 70-71), Политехник таълимни амалга ошириш йўллари ( Ж: Узлуксиз таълим. -2008 1-сон –Б.95-97), Ўқувчиларнинг мустақил билим олишларини ташкил этиш( Ж: Халқ таълими. -2009 1-сон –Б.70-73), O’rta maxsus ta’limda fizikani o’qitishda politexnik ta’limni ta’minlash (J: Fizika, matematira va infоrmatika. -2009 2-son –B.88-91), Амалий тажрибалар ўтказиш йўли билан ўқувчиларнинг ижодий қобилятларини ривожлантириш ( Ж: Халқ таълими. -2011 3-сон –Б.129-132), Гуманизация в преподовании физики (J: Fizika, matematika va informatika-2013 1-son –B.113-115), Меҳнат таълими дарслари мазмунига миллий истиқлол ғоясини сингдириш (Ж: Халқ таълими. -2013 2-сон –Б.47-78), Физика ўқитишнинг назарий масалалари. Ўқув қўлланма. I-қисм (“TAFARRUR” нашриёти Тошкент-2010. 9 б.т.), Физика ўқитиш методикаси. Ўқув қўлланма.  II -қисм (“TAFARRUR” нашриёти Тошкент-2010. 20 б.т.) келтириш мумкин. Мазкур ўқув қўлланмалардa Ўрта Осиёлик мутафаккирларнинг илмий мерослари  ва жахон тарихида тутган ўрни, Ўзбекистонда физика фанининг ривожланиши ва истиқболлари, физика ўқитиш методикаси тарихи ва ривожланиши каби  илмий-назарий масалалар, шунингдек, дидактика, педагогика, психология фанларининг ҳозирги замон ютуқлари ҳисобга олинган ҳолда ўрта мактабда физика ўқитишнинг мақсад ва мазмуни ҳамда унинг такомиллаштириш жиҳатлари ёритилган.


 




 


  Шунингдек, Х.Инатовнинг бевосита раҳбарлигида 50 нафар талабаларнинг битирув ишларига илмий раҳбарлик, худди шунча диссертация ва диссертация авторефератларга илмий хулоса ва тақризлар ёзган, 8 нафар физика фани ўқитувчиларнинг иш тажрибасини оммалаштирган,  ҳамда 3 нафар илмий-тадқиқотчи (М.Жуманиёзова, Р.Мусурмонов, А.Худайбердиева) ларнинг диссертация ҳимоясида расмий оппонент сифатида иштирок этган. Устознинг юқоридаги илмий-тадқиқот ишлари барчага ибратлидир.


 


Жиззах ВПКҚТМОИ


У.Мингбоев


Ж.Мардонқулов

Фикр эркинлигининг ёшлар сиёсий маданиятига таъсири

Ўзбекистонда фикрлар хилма-хиллиги    ва демократия ҳар бир фуқарога, авваламбор ёшларга теварак – атрофида бўлаётган воқеа – ҳодисаларга эркин муносабат билдириши, ўз хоҳиш – истагини мустақил баён қилиш ҳуқуқининг берилиши, жамият ва давлат аҳамиятига эга бўлган масалалар юзасидан ўз нуқтаи назарини хеч бир тўсиқларсиз ифода этиш ҳуқуқини берилиши халқаро ҳуқуқнинг умумэътироф этилган умуминсоний қадриятларига тўла мослиги билан ифодаланади.



( Давомини ўқиш )

Ногирон спортчилар машғулот жараёнининг ўзига хос хусусиятлари

Ногирон спортчиларнинг машғулот жараёни соғлом спортчилар билан ўтказиладиган машғулотларга кўп томонлама ўхшайди. Аммо шу билан бирга бу машғулотларининг ўзига хос баъзи хусусиятлари ҳам бор. Таянч аппарати шикастланган ногиронлар билан олиб борилган қисқа муддатли иш тажрибаси бизга шу нарсани таъкидлашга имкон берадики, агар тренер ўз олдига турли хил мусобақаларга нафақат ўз доирасидаги спортчилар, балки соғлом спортчилар билан теппа-тенг курашга қодир бўлган даражадаги спортчиларни тарбиялаш вазифасини мақсад қилиб қўйган бўлса, у бундай хусусиятларни ҳисобга олиш зарур бўлади.



( Давомини ўқиш )

Юқори малакали гандболчиларнинг мусобақа фаолиятини кузатиш ва таҳлил қилиш

Юқори малакали гандболчиларнинг мусобақа фаолиятида бажа-радиган техник-тактик ҳаракатларини кузатиш ва таҳлил қилиш мақсадида биз Ўзбекистон чемпионатининг 5-6 тур мусобақаларини таҳлил қилдик. Бунда биз олий лига жамоаларидан Тошкентнинг “Ёшлик” ва Олмалиқнинг “ОТМК” жамоалари ўйинларини кузатдик. Тадқиқот натижаларига кўра, Тошкентнинг “Ёшлик” жамоаси гандболчиларининг ўйиндаги теҳник-тактик ҳаракатлари кўрсаткичлари қуйидагича бўлди: тўпни қисқа масофага узатиш 419 маротаба амалга оширилган бўлиб, шулардан 401 таси аниқ бажарилиб, самарадорлик кўрсаткичи 95%ни ташкил этди. Узоқ масофага тўп узатишларнинг умумий сони 23 тага тенг бўлиб, уларнинг 17 таси аниқ бажарилган, уларнинг самарадорлик кўрсаткичи 73% га тенг бўлди.



( Давомини ўқиш )

Ёш теннисчиларни олимпиада ўйинларига тайёрлашда мусобақа юкламаларини тўғри тақсимланиши

Спортчи ўзи юқори натижаларга эришмоқчи бўлган фаолият специ-фикасини аниқ тасаввур қилиши лозим. Бу ҳамма турдаги тайёргарликларни мукаммаллаштириш мақсадида, машғулот жараёнини тўғри олиб бориш, услуб ва воситаларни танлаш учун муҳим. Мусобақа юкламаларини миқдорини билмасдан, турли миқдордаги юкламаларни мусобақа микро-циклларида тўғри тақсимламасдан туриб, бунга эришиш мумкин эмас.



( Давомини ўқиш )

К задачам технико-тактической подготовки гандболистов

В практике подготовки гандболистов высокой квалификации проблема методов количественной оценки уровня подготовленности спортсменов и качества их соревновательной деятельности в основном решена. Совершенно иная ситуация сложилась в подходах к распределе-нию тренировочных нагрузок по совершенствованию технико-тактичес-кого мастерства ганд-болистов на различных этапах спортивного совер-шенствования. В частности, не решены вопросы об особенностях распре-деления основных средств подготовки спортсменов в длительном сорев-но-вательном периоде, об основных структурных единицах соревнова-тельного периода – мезоциклах и макроциклах.



( Давомини ўқиш )

Фарход ва Хисрав образларининг социал герменевтик талқини. (Ёки Фарход ва Хисрав образлари ўзаро муносабатларининг герменевтик ёритилиши)2.

Хисрав эса Фарходнинг тубдан аксини намоён қилади. Хисрав шахси социал герменевтик жиҳатдан ўрганилганда, унинг қашшоқ дунёқарашини, воқеаларга, жараёнларга моддий ўлчов билан ёндашишини кўришимиз мумкин. У бадавлат бўлишига қарамасдан сахийлик ва саховат туйғусига эга бўлмаган, ҳар нарсани, вазиятни пул ва бойлик кучи билан ўлчайдиган, инсон қадрига етмайдиган бераҳм, шафқатсиз шахс сифатида намоён бўлади. Шунинг учун хам Фарход Хисравнинг такаббурона саволларини ўзининг қатъий ва зукко жавоблари билан рад этиб, тож эгаси бўлмиш Хисравни мот қилиб ташлайди.



( Давомини ўқиш )

Фарход ва Хисрав образларининг социал герменевтик талқини. (Ёки Фарход ва Хисрав образлари ўзаро муносабатларининг герменевтик ёритилиши)1.

(Ёки  Фарход ва Хисрав образлари ўзаро муносабатларининг герменевтик ёритилиши).Жамият тараққиётининг барча даврларида ҳам ривожланишнинг моҳияти, унинг суръатлари инсонларнинг маънавий камолоти даражасига боғлиқ бўлган. Айниқса, Шарқда ҳаётга муносабат ахлоқийлик, маънавий изланиш ва комиллик фалсафаси асосига қурилган. Унга кўра инсон бахту-саодат ва эзгулик сари интилиши, шу тамойиллар заминида ҳаёт кечириши лозим бўлган ягона мавжудотдир. Бу фалсафа намоёндаларидан бири улуғ аллома, сўз мулкининг султони бўлиш билан биргаликда жамиятдаги мавжуд ижтимоий масалаларни хам чуқур ўрганган Алишер Навоий ўз асарларида комил инсонни шакллантириш ғоясига алоҳида эътибор бериб ўтган ижодкордир.



( Давомини ўқиш )

Алишер Навоий тамойилида ижтимоий химоя масалалари. 2қисм

Алишер Навоий жамиятнинг тузилиши хақида, уни янада такомиллаштириш имкониятлари устида, жамиятдаги турли табақалар ахволи ва уларнинг ижтимоий  холатини яхшилаш устида бош қотирган. Бу борада мутафаккир «Хайратул аброр»,  «Садди Искандарий»,  «Хазоинул маоний», «Махбубул қулуб»,  асарларида  атрофлича фикр мулохазалар баён этган. Олим, Оллоҳ олдида  бандалари ўзаро мутлақо тенг эканликларини доимий тарзда тараннум этиб,  инсонлар фақат Оллоҳни эслаш ва иймон эътиқод даражаси билангина  фарқланиш мумкинлигини  сўзлайди.   «Хайратул аброр»  достонида  «Эрмас алар туфроғу сен нури пок»  дея,  камбағал халқни хўрлаган  шохга дашном беради. Алишер Навоий наздида эл юрт ташвишида ёнувчи, мухтожлар талаби ва тилагига  хожатманд, ўз манфаати ва фойдасини халқ иши йўлида беминнат бағишлай билаувчи  хотамтой ва жасур шахсларни хақиқий инсонлар деб санайди.  Шунингдек, Навоий достонда жамиятга, давлатга, шахслараро ва жамоалараро  муносабатларга тегишли бўлган кўпгина муаммоларнинг келиб чиқиш сабабаини ўрганади. Золим шохлар  даврида халқ  жуда қийналиб кун кечиришини Навоий куйуниб ёзади.  Бундай шохлар хукмдорлиги даврида  садоқат, вафо, самимийлик, қаноат, сахийлик, дўстлик каби хислатлар ўрнини ўғрилик, талон тарожлик,  дангасалик,  жахолат, ожизлик, синиқлик каби хислатлар эгаллайди. Хукумдорларнинг  йўл  қўяётган камчиликларини ўрганар экан Навоий сахийлик ва бахиллик масалаларига хам тўхталиб ўтади.  Навоий ўз таълимотида сахий инсонларни  тождор бўлган шохлар билан тенгаштиради. 



( Давомини ўқиш )

Алишер Навоий тамойилида ижтимоий химоя масалалари. 1 қисм

«Қайси йилга қандай ном беришдан қатъий назар – бу оила ёки аёллар масаласи бўладими, соғлом авлод тарбияси, махаллаларимизни обод қилиш ёки қарияларни қадрлаш бўладими… – буларнинг барчасини  бирлаштирадиган умумий бир мезон бор. У хам бўлса инсон, унинг хаёти, орзу интилишлари, дарду ташвишларини эътиборимиз марказига қўйиб, одамларнинг оғирини енгил қилишга қаратилган интилишларимиз мисолида яққол намоён бўлади».



( Давомини ўқиш )

Алишер Навоий илм аҳли ва илмнинг бунёдкор кучи хақида. 1 қисм

Ўзбек  халкининг буюк фарзанди, улу- тарихшунос  ва  тилшунос, доно  давлат   арбоби,   эл – улус  манфаати ва  саодатини ўз хаёти ва ижодининг мазмуни деб билган  Мир Алишер Навоийнинг ижтимоий-сиёсий ва илмий мероси   хеч   муболағасиз, миллатимиз ва умумбашарий маданиятнинг бебаҳо бойликларидандир. Навоий ижоди эзгулик тафаккури билан йўғрилганлиги маънавий ва маърифий жихатлардан инсонни хар тамонлама ижтимоийлаштиришга йўналтирилганлиги жамиятнинг барча катламлари, шунингдек, илм ахлларини жамоавийлик омили ва имкони  орқали  ўзлигини янада юксакроқ намойиш қилишга қодир эканлигини асослаб берганлиги билан хам қимматлидир. Унинг ижоди олти юз йил давомида тарихнинг паст-баланд сўқмоқларидан ўтиб, бизгача   етиб келган, шу узоқ даврлар мобайнида хар бир маърифатли, гўзалликни идрок эта олишга қодир кўнгилларнинг чин ифтихорига айланди.



( Давомини ўқиш )

Алишер Навоий асарларида жамоалараро муносабатларнинг социологик талқини.

Жамоалараро муносабатлар жамият ижтимоий маънавий ҳаётининг таркибий жиҳатларидан  ҳисобланиб, шахс ва жамият, жамият ва маънавий ижтимоий сиёсий воқеалар ўртасидаги ўзаро алоқаларни  ифодоловчи  воситадир.  Жамоалараро муносабатларнинг мустахкамлиги  жамиятнинг базиси ва устқуртмаларига  кўп жихатдан боғлиқдир. Жамоалараро муносабатлар жамиятнинг харакатлантирувчи кучи сифатида  хамма давр ва маконда  салтанатлар ва хоқонликлар, хонликлар ва амирликлар сиёсатининг  мухим жабхаси сифатида  ахамиятли бўлган.



( Давомини ўқиш )

Жисмоний тарбия ва спорт наркоманиянинг олдини олувчи омиллардан бири сифатида

XX аср охири – XXI аср бошларида алкоголь, наркотик ва бошқа психотроп моддаларнинг истеъмол қилиниши эпидемия тусини олди. Бутунжаҳон Соғлиқни Сақлаш ташкилотининг маълумотига кўра, турли психотроп моддаларни қабул қилишдан (тамаки чекувчиларни қайд этмаганда) касалланганларнинг сони 5000 млн.дан ортиқ.Наркомания ҳамда наркотик моддалар билан боғлиқ жиноятчиликнинг тарқалиши умумбашарий муаммога айланган. Айниқса, мазкур ноҳуш ҳодиса ёшлар ҳаётига катта ҳавф солмоқда. Масалан, Россияда наркотик моддаларни қабул қилувчиларнинг 2/3 қисмини 30 ёшгача бўлганлар ташкил қилиб, ўсмирларда наркомания катталарга нисбатан 7,5 марта, наркотик психтроп моддаларни истеъмол қилиниши – 11,4 маротаба кўпроқ учраши аниқланди. Токсик-наркотик моддаларни қабул қилиш ҳоллари 12 ёшдан бошланиб, ўсмирларнинг 50 %и 17 ёшга тўлгунга қадар наркотикни истеъмол қилиб кўрган, 10 %и унга мунтазам боғланган, талабалар орасида эса 30-40%и наркомания касаллигига чалингани муаммонинг жиддий тус олаётганидан яна бир далил.



( Давомини ўқиш )

Ёшлар ўртасида ҳуқуқбузарлик ва жиноятчиликнинг олдини олиш тўғрисида.

Йиғилишни ЎзДЖТИ Маънавий-ахлоқий тарбия ишлари бўйича проректори Н.Ғаффоров очиб, мамлакатимизда амалга оширилаётган ислоҳотлар, турли соҳаларда қўлга киритилаётган ютуқлар, жамиятнинг муҳим бўғини ҳисобланган ёш авлод тарбияси йўлида қилинаётган ишлар, юзага келаётган айрим муаммоларнинг ечими, бунёдкорлик ишлари баробарида огоҳлик ва ҳушёрликни янада ошириб, биргаликда ҳаракат қилиш зарурлиги ҳақида гапирди.



( Давомини ўқиш )

“Ёшларнинг таълим соҳасидаги ҳуқуқ ва мажбуриятлари” мавзусини ёритиб бериш.

Тадбирни институт ректори Ш.Исроилов кириш сўзи билан очди. Дастлаб институт ректори Олий Мажлис Қонунчилик палатаси Фан, таълим, маданият ва спорт қўмитаси депутатларини талабаларга таништириб ўтди. Давра суҳбатида ҳуқуқий демократик давлат қуришнинг ҳуқуқий асосларини  мустаҳкамлаш ва ижтимоий адолатни қарор топтириш, маънавий ривожланишнинг устувор йўналишларини белгилаш борасида мамлкатимизда амалга оширилаётган ислоҳотларнинг мазмун-моҳиятини ёш авлодга етказиш ҳамда келажагимиз ворисларининг ҳуқуқий онги ва ҳуқуқий маданиятини юксалтириш масалаларига алоҳида эътибор қаратилди.



( Давомини ўқиш )