Zulfiyaning umr yo'li

 


 


Zulfiya 1915 yil 1 mart kuni Toshkentda hunarmand oilasida tug’ilgan. Zulfiya beshta o’g’ildan keyin intiq kutilgan qizaloq edi.


 


Zulfiyaning otasi Ismoil Degrez bo’lgan,


Temirchilik ishining, Siru asrorin bilgan.


Yasab turli buyumlar, Halol mehnatin qilgan.


O’z o’rnida ota bo’lib, Yaxshi tarbiya bergan!


Ota qizcha nigohida, Qo’g’irchoq ham quyardi,


Yasab bering qo’girchoq deb, Iltimosin qilardi.


Havas bilan boqardi, otasiga Zulfiya


Mehnatsevar, halollikdan, Topdi ta’lim tarbiya!


 




( Давомини ўқиш )

QDPI dotsenti M.Jamoliddinov va II bosqich magistranti M.Dehqonovalarning Abdulla Qahhorning “O’g’ri” hikoyasini o’rganishda ilmiy, zamonaviy usullardan foydalanishga bag'ishlangan maqolasi

XX asr o’zbek adabiyotida hikoya janrining rivojiga  ulkan hissa qo’shgan yozuvchilardan biri Abdulla Qahhordir. Bugungi zamonaviy adabiyotda adibga  hikoya  janrining ustasi deb  ta’rif  beriladi.Chunki  u  har bir  hikoyasida  jamiyatning  va  insonlarning  hayotidagi  turli  xil  muammo  va  illatlarni intimik  satira ostiga  oladi. Jumladan, “Bemor”, “O’g’ri”,”Dahshat”,”Anor”  va boshqa ko’plab hikoyalarida milliy urf- odat va qadriyatlar jarayonida katta masalalarni ko’taradi. Adibning yuqoridagi har bir kichik epik asari sarlavhalarida ulkan muammolar tasviri yotadi. O’quvchiga hikoyani o’tishdan avval sarlavhalar mazmunidagi ma’no xususiyatlarni tushuntirish, epigraf yuzasidan tahlilllar o’tkazish lozim.


        



( Давомини ўқиш )

Алишер Навоий “Хамса”сида Хизр образининг ғоявий- бадиий ифодаси

      Аннотация.  Алишер Навоий “Хамса”сида Хизр образи кўп учрайди. Бу образга хос назарий маълумотларга эга бўлиш байтлар мазмунини англашни осонлаштиради. Ушбу мақолада Хизрга хос сифатлар, у билан боғлиқ хусусиятлар “Хамса” достонлари асосида таҳлил қилинган.


       



( Давомини ўқиш )

Zulfiya-muhabbat va sadoqat timsoli

                    Zulfiya-muhabbat va sadoqat timsoli


Ayol……uning zuvalasini tangri taolloning o’zi sabru bardosh,andishayu o’ktamlik,siru sehrning achchiq,shirin suvlari bilan omuhta qilib yaratganmi? Yer yuzida hayotning davom etishi,olam ichra olamlar-xonadonlarda umid chiroqlari o’chmasligi uchun,ko’ngillar xotirjamligi,farog’ati,xarorati so’nmasligi uchun o’tdan kirib suvdan chiqadi ayol. Bularning evaziga faqat bir qutlug’ ne’mat-Muhabbat kutadi. Shu bois ham ayol o’zining bor husnu,maloxatini,umrini ma’naviy javoxirlarini muhabbatga nazira etadi. Ammo mo’jaz soz yanglig’ vujudida tarang tordek titrab,jaranglab turgan muhabbatning bevaqt hazon bo’lishi…


Qismat Zulfiya umrining Hamid Olimjon bilan kechgan qariyb o’n yillik bo’lgani muhabbatning bekam baxti bilan siyladi. Ammo…,,Hamid Olimjon olovli va kutilmagan bir fojia tufayli go’yo yonib ketdi-yu,Zulfiyaxonim ham o’sha otashda barobar yondi’’


Zulfiya opa 1944-yil 3-iyul kunida boshiga tushgan ayriliq musibatini mardonavor ko'tardi. Hamid Olimjonning fojiali halokati uning hayotini ostin-ustun qilib yubordi, lolu karaxt qildi. Bunday ayriliq iztiroblari olovida kuyib, qul bo’lib, qaqnusday qayta tirilish oson emasdi. O’sha mudhish kechada peshonamda bir tutam sochim oppoq qorday oqargan, derdilar opa. Qo’limda qalamni mahkam ushlab, ikki kishi uchun yashab, ishlashim kerak edi, derdilar. Lekin Zulfiya dardu dilini hammadan ko’proq qalamiga ochdi, hijron qiynoqlari, iztiroblarini, sog’inchlarini she’rlariga to’kdi.


 

Aql va qalb

Yurakkinam shu kunlar,


Juda-juda beboshda.


Jilovini olay deb


Aql kurash boshida.


Bir yon yurak isyonkor,


Bu jonda ne gunoh bor?!


Bir yon aql tig’ urar,


O’zimmi yo gunohkor?!


Umr bo’yi mojaro,


Aql va qalbning ishi,


Jabr ko’rgan men sho’rlik,


Boshda qalbning tashvishi!


Aql tig’I xo’p o’tkir,


Har nelarga o’tardi.


Bosilmadi bu ko’ngil,


Tug’yon urib o’rtardi


Kunlar o’tar shu zayil,


Tanimda kurash kechar.


Ikkisi bir bo’lmasa,


Sabo holi ne kechar?!


Yo’llarini bir qilmoq,


Bunga oliy hukmdir.


Yo’qsa bunda g’olib yo’q,


Halokatga mahkumdir!

«O’tgan kunlar » manaviyati «erk» bag’rida

Маълумки, ўзбек романчилигининг илк асари бўлмиш «Ўткан кунлар» ХХ аср мобайнида яратилган янги ўзбек адабиёти учун бадиий намуна ва адабий маҳорат мактаби ҳисобланади. Зеро илк ўзбек романида тасвирланган ва кўтарилган маънавий-ахлоқий муаммолар янги тарихий шароитда, янги авлод кишилари тақдирларида ўзига хос тарзда такрорланиши кўп бор кузатилган. Шундай бўлиши табиий ҳам, чунки чинакам бадиий асар умумахлоқ ва умумфалсафий масалаларни қайсидир даражада умумлаштириши, намунавий ҳолга келтириши тайин.




( Давомини ўқиш )

Бадиҳагўй рубоийнавис

Рубоий ўзбек мумтоз адабиётида ўзига муносиб ўринга эга, кенг тарқалган адабий жанрлардан бири. Илмий адабиётларда рубоийга: “фалсафий, ишқий, ижтимоий-сиёсий, ахлоқий ва диний мазмунларда ёзилган тўрт мисрадан иборат лирик турга мансуб мустақил жанр. Рубоий, асосан Шарқ поэзиясида мавжуд бўлиб, аслида халқ шеъриятидаги тўртликлар унга асос бўлган. Рубоий шакл жиҳатидан ихчам бўлса ҳам, бироқ у катта фалсафий умумлашмаларни ифодалаши билан ажралиб туради… Рубоий жанри учун асосий белги энг аввало мазмуннинг ихчам ва лўнда шаклда берилиши, фалсафий умумлашманинг бақувватлиги бўлса, иккинчидан, фақатгина тўрт мисрадан иборат шеърий ҳажмда шу теран ва яхлит фалсафий умумлашмани ифодалай олиши ҳисобланади.Агар эътибор берган бўлсангиз жанрнинг асосий белгиси сифатида фалсафий умумлашма олинади. Рубоийга берилган бошқа илмий адабиётларда ҳам рубоийга тарифда асосий диққат-эътибор фалсафий умумлашмага қаратилади.  




( Давомини ўқиш )

Kichik xalqning katta shoiri

O’zbekiston Qahramoni, Xalq shoiri Erkin Vohidovning “Ruhlar isyoni” dostonida shunday so’zlar bor:




( Давомини ўқиш )

Шер ва тулки

Шер кариб, хайвонларни овлаб корнини туйди- ришга кучи етмай колди. Шундан сунг у хийла иш- латишга карор килди. Горлардан бирига жойлашиб олди ва узини касал, деб эълон килди. Энди у узини кургани келган хайвонларни тутиб ер эди.Бир куни шерни кургани тулки келди. У горнинг эшиги олдида тухтаб, шерга салом берди. — Ахволингиз калай, эй вахшийларнинг шохи? -деб хол суради. — Эй, тулки, сен нима учун горнинг ичига кирмаяп- сан? — деди шер ажабланиб. — Мен сизнинг олдингизга кирмокчи эдим. Пекин хузурингизга кирган излар бору, оркага кайтиб чик- кан изларни эса курмаяпман, — деди таъзим килиб тулки.Ушбу хикоятдан келиб чикадиган маъно шуки, уйламасдан бирор ишга кул урмок, хар кимнинг бо- шига фалокат келтирмокдан узга иш эмас.

Armonli sevgi

Telba  bo'lib  muhabbatning  makonida


Sevishsa-yu  yetolmasa  dillarimiz


Qarshi  chiqmay  ota-ona  so'zlariga


O'z  yoriga  ma'yus  boqar  ko'zlarimiz


Ketsak  hamki  ikki  tomon  ayro tushib


Har  chehradan  axtaramiz  yuzlaramiz


Dilda  armon,  labimizda  soxta  kulib


O'zga  yorni  erkalaydi  so'zlarimiz


Yillar  o'tib  uchrashtirsa  bizni  taqdir


Borib  mahkam  tutolmasak qo'llarimiz


O'zga  yorga  parvonalar bo'lsak  hamki


Bir- birini  qumsab  yashar  qalblarimiz.

Sizni qanday unutay, erkam?

Yurak  og'rir,  og'rigan  dilim


Qanday  o'tar  bilmayman  ertam


Ko'nglim  injiq,  bezori  ko'nglim


Sizni  qanday  unutay,  erkam?


 


Eslatadi  har  oy,  har  fasl


Bosaverar  o'ylasam  bir  g'am


Yuragimda  muhabbat  asl


Sizni  qanday  unutay,  erkam?


 


Ko'milganman  dardga,  alamga


Suyanganman  qog'oz-qalamga


Hushim yo'qdir  boshqa  sanamga


Sizni  qanday  unutay,  erkam?


 


Qiynalaman,  azob  chekaman


Yo'lingizga  ko'zim  tikaman


Har  bahorda  bir  umid  bilan


Sizga  atab gullar ekaman


 


Va  asrayman sizga  beray  deb


Toki  xazonrezgi  kuzgacha 


Men  o'zimga  ko'rdim  shuni  ep


Lek  sarg'ayar  guldan  yuzgacha


 


Qish  kelganda o'ylayman  yana


Nima  bo'lar  tong  otsa  erkam


Shunday  o'tdi  3 yilim  mana


Sizni  qanday  unutay, erkam?

ЭЛИМ ДEБ, ЮРТИМ ДEБ ЯШAШ ҚAНДAЙ БAXТ!

Ҳaёт синoвлaрдaн ибoрaт aсли,


Ундa зaфaр қучмoқ эрур oлий бaxт.


Умр ҳaм бeҳудaгa бeрилмaс aсли,


Элим дeб, юртим дeб яшaш қaндaй бaxт!


 


Бaxт сўзин кимлaрдир aтaмишлaр тaxт,


Ёки aтaмишлaр қучгaндa висoл!


Улуғлaр aйтмишлaр тaкрoр вa тaкрoр,


Элим дeб, юртим дeб яшaш қaндaй бaxт!


 


Шу oндa aнглaдим улуғлaр сўзин,


Кимгa бeрилибди бунчa сaoдaт!


Бизлaрдaн aнглaмoқ тaлaбдир фaқaт,


Элим дeб, юртим дeб яшaш қaндaй бaxт!


 


Қўлни қўлгa бeриб бўлaйлик бирдaм,


Фaқaт шу юрт учун тaшлaйлик қaдaм!


Юрaклaр ургaйдир вaтaн дeб ҳaр дaм,


Элим дeб юртим дeб яшaш қaндaй бaxт!


 


  


Бeҳзoдxoн  Нуритдинoв,


“Диншунослик” йўналиши 4 курс талабаси

Dostimga

«D»-o'stim senga  eslash  uchun  deb,


«O'»-lmas  dilga  yozdim  sahifa.


«S»-evgi dilga  tushar  yil  sayin,


«T»-ayyorladim  arzimas  sovg'a.


«I»-shingizga  rivoj  tilayman,


«M»-uhabbatda baxtiyor bo'ling.


«G»-archi qarib 100  ga  kirganda,


«A»- srang buni avaylab  qo'ying.

Соғлом турмуш маданиятига амал қилишнинг ўзига хос жиҳатлари

Президент И.А.Каримов эътибор бериб таъкидлаганларидек “Халқ соғлигини мустахкамлаш муҳим вазифамиздан биридир, ёш авлоднинг соғлиги ҳақида қайғуриш ҳам давлат сиёсати даражасига кўтарилган”. Буларнинг барчаси ёш авлоднинг соғлигига таъсир қилувчи асосий омилларни билишни, ёшларда соғлом турмуш маданиятини шакллантиришни тақозо этади. Шу боис республикамизда ҳар томонлама соғлом шахсни тарбиялаш вазифасининг давлат сиёсати даражасига кўтарилиши ўзига хос ахамият касб этади. Соғлом турмуш маданияти – бир қараганда оддийгина жўн жумла. Кимдир уни жисмонан соғломликда деб тушунса, кимдир ташқи жихатдан дадиллик, покликда деб тушунади. Бироқ бу жумлаларнинг кенг қамровли эканлигини ҳис қилиш учун унинг мазмунига чуқурроқ назар ташламоқ лозим. Инсон хаёти, соғлиги энг катта ижтимоий бойликдир. Соғлом турмуш маданияти – инсон турмуш шароитини фаол ўзлаштириш усули бўлиб, кун тартибига риоя қилиш, фаол харакат асосида оргнизмни чиниқтириш, спорт билан шуғулланиш, тўла ва сифатли овқатланиш, овқатланишнинг гигиеник қоидаларига роия қилиш, мулоқат ва экалогик маданиятга эришиш, умуминсоний ва миллий қадриятлар асосида маънавий тарбия олиш, зарарли одатларда ўзини тута билиш демакдир. Қатор манбаларни ўрганиш натижасида шунга амин бўлдикки, жамиятимизнинг илк давридаёқ соғлом турмуш маданиятини қарор топишига ижтимоий эхтиёж бўлганлиги, ушбу эхтиёжни қондириш мақсадида амалий харакатлар олиб борилганлиги маълум бўлди.  Жумладан,  Греция ва Рим давлатларида йигитларнинг жисмоний камолотини таъминлашга алоҳида эътибор қаратишган. Хусусан қадимги Грецияда ўсмирларнинг тарбиясига алоҳида эътибор қаратилиб, уларнинг жисмоний чиниқишларини таъминловчи усуллардан кенг фойдаланишган. Ўрта асрларга келиб, ёшларнинг жисмонан ва ахлоқан камол топишларини таъминлашда “Рицарлик тарбияси” ғояси устивор ўрин эгаллаган. Бу ғояга кўра улар етти фазилатни ўзлаштира олишлари шарт эди: отда юриш, қиличбозлик, найза билан жанг қилиш, сузиш, ов қилиш, шашка(шахмат) ўйнаш, қўшиқ айта олиш ҳамда шеър тўқиш.




( Давомини ўқиш )

Алишер навоий — адабиётшунос

     Алишер Навоий туркий халқлар маданий меросидан юксакликка кўтаришда, уни жаҳон халқлари маданияти билан тенглаштиришда Ҳомер, Фирдавсий, Данте Алигъери, Вильям Шекспир, А.С.Пушкин, И.В. Гёте, Л.Н. Толстой ва бошқа даҳоларнинг олдинги қаторида турадиган улуғ сиймолардан биридир.Зеро улуғ даҳолар ижоди ҳеч бир қолипга сиғмайди, ҳар қандай андозалар билан ўлчаб бўлмайдиган ҳолдир.




( Давомини ўқиш )

Vatan tuyg’usi ozod sharafiddinov talqinida

(Ozod Sharafiddinovning “O’lsam ayrilmasman quchoqlaringdan”maqolasi to’g’risida)


“O, ota makonim, onajon o’lkam,  


O’zbekiston,jonim to’shay poyingga. 


Seningdek mehribon,yo’q,seningdek ko’rkam,


Rimni alishmasman bedapoyangga”.


                                                                                            (Muhammad Yusuf)




( Давомини ўқиш )

Safarnomalarning inson ma'naviyatida tutgan o’rni va ahamiyati

          Zahiriddin Muhammad Bobur  o’zbеk xalqining sеvimli farzandi. Otashqalb shoirning hayoti va ijodiga qiziqqan ixlosmand insonlar talaygina. Z.M.Boburning ijodiy mеrosini asrab-avaylash, ularni kеlajak avlodga еtkazish borasida rеspublikamizda bir qancha ishlar amalga oshirilgan. Ulardan eng e'tiborlisi, 1992 yil “Bobur” nomli xalqaro jamg’arma hamda “Bobur izidan” ilmiy ekspеditsiyasining tashkil etilganligidir. Ushbu ekspеditsiya a'zolari bugunga qadar 30 dan ortiq xorijiy davlatlarga 15 marotaba ilmiy safarlar uyushtirib, “ko’hna tariximizga oid va buyuk ajdodlarimiz qoldirgan noyob asarlarning asl va foto nusxalari mamlakatimizga olib kеlindi, ular asosida 30 dan ortiq kitoblar chop etildi, 27 ta hujjatli vidеofilmlar yaratildi, 300 dan ortiq Bobur va Boburiylar tarixiga oid noyob kitob va qo’lyozma asarlar ilmiy istе'molga kiritildi ”.     




( Давомини ўқиш )

Мактабгача ёшдаги болаларга таълим-тарбия беришда бадиий адабиётнинг имкониятлари

Мактабгача 6-7 ёшдаги болалар ўтказилган машғулотлар орқали эртакни ҳикоядан,  шеърни топишмоқдан, мақолни тез айтишдан   фарқлай оладилар. Бунда ҳар бир жанрнинг ўзига хос муҳим белгилари ёрдам беради. Масалан, эртакнинг «Бор эканда,  йўқ экан» деб бошланиши, ҳикояда қандайдир воқеа-ҳодисанинг келтирилиши, шеърнинг ёддан  ўқилиши, мақолда панд-насиҳат берилиши, латифада Афанди  образи орқали ҳажв қилиниши болалар онгига сингиб қолади ва шу орқали улар бу жанрлар намуналарини ўзаро осон  фарқлай оладилар.




( Давомини ўқиш )

“Тангри қудуғи” романида антропонимларнинг қўлланиш хусусиятлари ҳақида

Маълумки, “антропоним”  сўзи юнонча anthropos – одам, onyma – ном, яъни кишининг атоқли оти, исми деган маънони англатади [7, 16]. Ўзбек тилшунослигида антропонимия ва тарихий антропонимия масалалари Э.Бегматов ва унинг шогирдлари томонидан махсус тадқиқ этилган [1, 3-12; 2, 32-121; 3, 39-128].  Ёзувчи Эркин Самандарнинг “Тангри қудуғи” тарихий романидаги антропонимлар ҳам киши диққатини ўзига жалб этади. Тарихий романларда қўлланган антропонимлар эски ўзбек тили луғат таркибининг ажралмас бир қисми  сифатида  морфологик ва синтактик жиҳатдан ўша давр тил меъёрларига, қоида-қонунларига бўйсунадилар. Аммо улар қолган турдош отлар (аппелятивлар)дан аниқ шахс – индивидуал одамни бошқа кўпчилик одамлардан ажратиш билан фарқ қиладилар. Проф.Э.Қиличевнинг таъкидлашича, антропонимлар, уларнинг ўзига хос хусусиятлари, пайдо бўлиш ва ривожланиш тарихи, маъно ва мазмуни ҳамда стилистик қўлланилиши каби масалалар рус ва ўзбек тилшунослигида атрофлича ўрганилган ва ўрганилмоқда. Чунки антропонимларнинг ўзига хос хусусиятларини ҳар томонлама ўрганиш, айниқса, уларнинг бадиий адабиётдаги услубий ролини аниқлаш муҳим назарий ва амалий аҳамиятга эга [4, 64].




( Давомини ўқиш )

Жиззах адабий муҳитининг ўзбек адабиётида тутган ўрни

Халқ депутатлари Жиззах вилоят Кенгашининг сессиясида Президентимиз  Ислом Каримов: “Эътироф этиш керакки, Жиззах воҳаси тарихий, археологик, этнографик тадқиқотлар    ўтказиш    мезонлари қониқарсиз ҳисобланадиган тарихий-маданий воҳалардан биридир. Жиззах икки минг йилдан кўпроқ тарихга ва гўзал табиатга эга бўлган қадимий маскан ўзбек халқининг кўп-кўп асл фарзандлари мана шу заминда тарбия топган, ўз фидойилиги билан эл-юртимизнинг обрўсига обрў, салоҳиятига салоҳият қўшган тарихда ўзларининг пок номларини қолдирган”,- деб таъкидлаб, ушбу қадимий маскан тарихини ўрганиш даражасини қониқарсиз баҳолаб, уни танқид остига олган ва мутахассисларни келгусида Жиззах тарихини ўрганишга даъват этган экан, маънавиятимизга қаратилган бундай эътибор унинг узвий бўлаги ҳисобланган адабиёт тарихига ҳам қаратилган эътибор, аҳамиятдан далолат экан, Жиззах  вилоятидан етишиб чиққан  номлари тарих китобларида унутилаёзган алломалар ҳақида сўз юритиш ва уларни адабиёти тарихидаги ўрнини белгилаш муҳим аҳамиятга эга. Хусусан, Абул Фатҳ Алоиддин Муҳаммад ибн Абдулҳамид ал-Ўсмандий ас-Самарқандий, Мулло Абдулло Ўсматий ибн Муҳаммад  Юсуф Халифа, Қози Поянда Зоминий, Кабир ибн Кабир Дизақий Самарқандий, Мулло Хизр Бобо бин Мулло Яъқуб Диззахий, Махмур Коризий, Муаззамхон, Убайдулла Аламкаш, Нарзулла Нарзий, Инъомхон Маҳжур  каби шоирларни ноёб қўлёзмаларини излаб топиб, тадқиқот  этиб,  адабиётимизга қайтариш шунингдек, ХХ асрда ижод қилган Жиззахлик шоир ва ёзувчилар ижодида анъана ва новаторлик, истиқлол даври Жиззах адабий муҳитининг ўзига  хослиги, уларнинг тафаккур қирралари, асарларининг ғоявий-бадиий ўзига хослиги каби жиҳатлар  асосида, миллий истиқлол ғояси талаблари асосида илмий тадқиқ этиш мақсадга мувофиқ.  




( Давомини ўқиш )