Ватан сени топганман...

Ватан сени топганман,


Бешигим ошёнидан.


Онам айтган аллаю,


Эртагу алёридан.


 


Ватан сени топганман,


Отамнинг ҳар сўзидан.


Менга суюниб боққан,


Меҳр тўла кўзидан. 


 


Ватан сени топганман,


Боғимнинг баҳоридан.


Оби ҳаёт улашган,


Мавж тўла анҳоридан.


 


Ватан сени топганман,


Ошиқлар бўстонидан.


Қалбга поклик улашган,


Баёзу достонидан.


 


Ватан сени топганман,


Она ер тупроғидан.


Мени бағрига олган,


Бир сиқим қучоғидан.


 


АЗИМОВА ЛОЛА КАРИМОВНА Маънавият ва маърифат бўлими ходими

Ватан сени топганман...

Ватан сени топганман,


Бешигим ошёнидан.


Онам айтган аллаю,


Эртагу алёридан.


 


Ватан сени топганман,


Отамнинг ҳар сўзидан.


Менга суюниб боққан,


Меҳр тўла кўзидан. 


 


Ватан сени топганман,


Боғимнинг баҳоридан.


Оби ҳаёт улашган,


Мавж тўла анҳоридан.


 


Ватан сени топганман,


Ошиқлар бўстонидан.


Қалбга поклик улашган,


Баёзу достонидан.


 


Ватан сени топганман,


Она ер тупроғидан.


Мени бағрига олган,


Бир сиқим қучоғидан.

Cўнгги илтифот

Чол ҳар кунгидек барвақт уйғонди. Одам қариганда уйқуси сийрак бўлиб қоларкан. Дунёнинг иши қизиқ: ёшликда куч – қувват билан бирга уйқуни ҳам беради, қариган чоғингда эса куч-қувватдан ҳам қоласан, кўзингга уйқу ҳам келмайди.


Қодир бобонинг ҳар кунги уйғонадиган вақтини тонг саҳар деб бўлмайди. Тун ярмидан оққан пайтданоқ туриб, то бомдодгача қолиб кетган қазо намозларини ўқийди. Бомдод намозидан олдин чой қўяди.




( Давомини ўқиш )

Назари ибрат маҳсуллари

Анор доналари катталаша бошлади; уларнинг рангига ранг, таъмига таъм қўшилди. Улар катталашган сари сиқилишиб, бир-биридан безиб қолдилар.


Доналар анорни ёриб чиқиб кетмоқчи бўлдилар...


Анор ёрилгач улар узоқ яшай олмадилар.


* *




( Давомини ўқиш )

Фраземаларда гипонимик муносабат

Маълумки, фраземалар гарчи бирикма ҳолида мавжуд бўлиб, худди ана шу ҳолда нутқда воқеланса ҳам, семантик жиҳатдан бир лексемага тенг бирлик сифатида ушбу тил бирлигига хос барча хусусиятларни ўзида мужассам этган бўлади. Шу маънода фраземалар доирасида ҳам лексемаларга хос лингвистик ҳодисалар юз бериши табиий ҳол, албатта. Ана шундай ҳодисалардан бири гипонимия ҳодисаси бўлиб, унинг ўзбек тилшунослигида янги ҳодиса сифатида барча белгилари, нутқий қирралари тўлиқ ўрганилган эмас. Қуйида айни шу ҳодисанинг кўчма маъноли турғун бирикмалар бўлган иборалар доирасида кузатилиши борасидаги айрим мулоҳазаларни билдириб ўтамиз.


Фразеологик гипонимия бу луғат таркибидаги фраземаларнинг поғонали алоқасидан келиб чиқадиган маъно муносабатидир. Фразеологик гипонимия интеграл фразеологик семалар орқали амалга оширилади.




( Давомини ўқиш )

Cўзлашиш маданияти - миллат келажаги

Инсонга баҳо беришнинг энг муҳим омилларидан бири бусўзлашиш маданиятидир. Жамиятда яшаётган инсонлар бир-бири билан нутқий алоқага киришади. Инсон қай бир соҳада фаолият кўрсатмасин, у атрофдагилар билан сўзлашади, фикр алмашади. Кишиларнинг нутқий алоқага киришувида сўзлашув қоидаларига риоя қиладиган, ҳар бир сўзни ўз ўрнида ишлатадиган, унинг маъносини тушуниб етадиган, адабий тил нормаларидан унумли фойдаланувчиларни биз сўзлашиш маданияти юқори инсонлар, деб ҳисоблаймиз. Бу борада машҳур мантиқчи олим Адам Жексон ўзининг «Бахтли бўлиш сири» номли  китобида: “Ҳаётнинг мазмуни одамлар орасидаги ўзаро муносабатлар сифати билан белгиланади",- деган фикрни олға суради. Бугун одамлар орасидаги ўзаро мулоқот сифати қай даражада? Замонамиз одамлари нутқ маданияти талабларига жавоб бера оляптиларми? Уларнинг ҳаммаси ҳам сўзлаш маданиятига амал қиладими каби савол кетидан савол пайдо бўлаверади. Ачинарлиси шундаки, ўзбек тили луғат таркибида 120 мингга яқин сўз бўла туриб, зарурати бўлмаган сўзларни нутқимизда кўп ишлатмоқдамиз. Оммавий ахборот воситаларидан бири бўлган радиода ширинсухан бошловчиларимизнинг нутқида ҳам шевага хос сўзларнинг ишлатилаётганига гувоҳ бўламиз. Масалан: «вотти- вотти», «бизани», «котта», «ман» ва шунга ўхшаган сўзлар Тошкент шевасига хос. Ҳолбуки, бу соҳада фаолият олиб бораётганлар учун адабий тил қоидаларига риоя этиш шарт. Чунки адабий тил умумхалқ тилининг маълум бир қолипга солинган, қайта ишланган, сайқалланган, ҳамма учун тушунарли бўлган шаклидир.




( Давомини ўқиш )

Қаqшилантириш асосида шаклланган бадиий воситаларнинг интеграл-дифференциал белгилари ҳақида

Басе иссиғ-совуғ кўрдим дунёда,


Басе аччиғ-чучук топтим жаҳонда (Навоий).




( Давомини ўқиш )

Tаълим ва тарбия самарадорлиги йўлида

Ҳозирги замон таълим тизимида илғор технологиялардан фойдаланиб, ноанъанавий тарзда дарс ўтиш таълим тизимининг самарадорлигини оширишда ҳамда ўқувчиларнинг интеллектуал салоҳиятини янада ривожлантириб тарбиявий жиҳатдан ҳам етук инсон бўлиб етишишида муҳим омиллардан бири бўлиб саналади.




( Давомини ўқиш )

Tил луғат таркибининг кенгайиши хусусида

Маълумки, адабий тил миллий тилнинг қайта ишланиб сайқалланган, ўзига хос қоидалар асосида меъёрлаштирилган кўринишидир. Она тилимиз бўлмиш ўзбек тили кўплаб мутахассис олимларнинг узоқ давр мобайнидаги машаққатли фаолиятлари эвазига жавоб берадиган ҳолда шаклланган, ривожланган тиллардандир.




( Давомини ўқиш )

Бадиият сабоғи

Адабиёт — одобият, одоблар мажмуаси. Адабиёт — ўз ибтидосидан бошлаб инсонларни эзгуликка йўлловчи маёқ. Шу ўринда болалар адабиёти деган бир соҳа борки, бу соҳанинг вазифаси, масъулияти жамият олдида янада улканроқ кўринади. Негаки бугунги бола эртанинг эгаси, келажагимизнинг яратувчиси. Ана шу эртамиз эгаларининг юрагида бунёдкорлик, эзгулик, элга, юртга, Ватанга, табиатга меҳр-муҳаббат уйғотишда бадиий адабиётнинг роли катта. Ушбу мақолада биз ана шундай ёруғ мақсадга хизмат қилиб келаётган, ўзбек болалар ҳикоячилигининг чиройли намунаси “Фонарчи ота” ҳақида мулоҳаза юритмоқчимиз. Ҳикоя улкан истеъдод эгаси ХХ аср ўзбек адабиётининг йирик вакили Ойбек қаламига мансуб.




( Давомини ўқиш )

Таъбир

       Бугун қайси шоир ёки ёзувчининг Чўлпон ёхуд Қодирийчалик салоҳияти ва ғайрати бўлса, у, ижод эркинлиги боис, албатта, юксак адабий мақсадларига эришади.


   Аммо ижод эркинлиги ҳамда демократия туфайли адабий муҳитда кулгили ва ачинарли воқеалар тез-тез, ҳатто, муттасил содир бўлиб туради. Яъни, барча замонларга мансуб айрим даъвогарлар, истеъдоди бўлмагани ҳолда, мавжуд имкониятлардан тўла фойдаланадилар: ўзларини реклама қилишади. Бозор иқтисодиёти даврида эҳтимол бу жуда муҳимдир, лекин реклама адабий муҳитда умуман самара бермайди. Аммо улар ўзлари кўзлаган мақсадга ҳеч қачон етолмасалар ҳам, қайсидир маънода, маълум бир натижага эришадилар.




( Давомини ўқиш )

Kодирий мактаби

Абдулла Қодирий кўп асрлик миллий адабиётимиз ривожига улкан ҳисса қўшган, унда туб бурилиш ясаб янги босқичга кўтарган новатор ижодкор. Адибнинг қаламига мансуб асарлар билан таниша туриб ёзувчи нафақат ўзбек романчилик мактабига асос солди, балки айни пайтда у мумтоз ҳажвий адабиёт анъаналарини янги бир тарихий шароитда ривожлантириб Тошпўлат тажанг, Калвак Махзум каби адабий типлар яратди, “адабиёт домовойи”ни (А.Қаҳҳор) ҳам бетакрор образлар билан бойитди деймиз.




( Давомини ўқиш )

“Илинж”ни ўқиб...

Ишонч йўқолса, орзу қолади, Орзу йўқолса, умид қолади. Умид йўқолса илинж қолади, Илинж йўқолса, ҳеч нима қолмайди.


 


(Ў.Ҳошимов “Дафтар ҳошиясидаги битиклар”)


 


 


Ҳаётимиз давомида қанча-қанча орзу, умид, илинжлар рўёбини кўриш мақсадида яшаймиз. Ҳар бир инсон қайсидир орзуни рўёбини кўриш илинжида умргузаронлик қилади.




( Давомини ўқиш )

Aёллар руҳий олами “мувозанат”дами?

Аёл. Бутун борлиғига ўзгача сеҳрни жо қилган бу хилқат доимо инсониятни ҳайратга солиб келган. Унинг қайноқ меҳри тафтидан гул-чечаклар қад ростлайди, қаҳрли нигоҳининг оташидан қор чўққисидан қор кўчади. Унинг ширин сўзи танадаги қотиб қолган қонни тўлқинлантиради, оғзидан чиққан битта калима бўғзингизга тош жойлайди.




( Давомини ўқиш )

Йўлимга кўз тиккан қишлоғим

Мен туғилган, унинг бағрида илк бор қадам ташлашни ўрганган кўчаларим, дугоналарим билан тўлдириб мактабим томон ошиққан, қалам тутишни ўрганган, кейинчалик қўлимдан тутиб, улкан мақсадлар, ширин орзулар томон етаклаган бу замин она шаҳрим — Жиззах. Аммо бугун она шаҳрим ҳақида эмас, балки ота юртим бўлмиш Самарқанд ҳақида гапирсам.Дадажоним Самарқанднинг баҳаво, осмон ўпар тоғлари кўкка интилган, кўм-кўк арчалари кўзингизни қувонтирадиган, дилингизни яшнатадиган, зилол булоқ сувлари танангизни яшнатадиган мен учун энг гўзал ва қадрдон маво “Йўл ўтар” қишлоғида туғилганлар. Уйимиздан пастлиқда сой оқиб ўтади. Сойнинг суви шунчалар тиниқки, тубидаги тошлар, қум зарралари, сузиб юрган кичик балиқларгача бемалол кўришингиз мумкин. Ҳар тонгда юзимни ювгани сойга тушганимда сой бўйида ўсиб ётган турли чечаклар, айниқса, ялпизнинг қадрдон иси, бўйи димоғимга урилади. Бу ҳаводан тўйиб-тўйиб симираман. Эрта тонгда сой бўйида мана шундай мусаффо, тоза ҳаводан нафас олган инсон ҳеч қачон касал бўлмаса керак деб ўйлайман.




( Давомини ўқиш )

Заҳириддин муҳаммад бобур шеъриятида ёр ва диёр тасвири

“Бобур – дилбаршахс… уйғониш даврининг


типик ҳукмдори, мард ва тадбиркор одам бўлган”.


 Жаваҳарлаъл Неру


 


“Юртни обод қиламан деган кишининг ўзи обод бўлади”, — деган эди ёзувчимиз Абдулла Қаҳҳор. Қалбидаги эзгулик уруғини ўзгаларнинг қалбига экишга ҳаракат қилиш — бу инсондаги энг олий фазилатлардандир. Бу иш ҳар кимнинг қўлидан келавермайди. Бундай жасоратга эга бўлиш учун инсонда кучли матонат бўлиши керак. Айниқса, ҳам шоҳлик ва ҳам шоирликни бўйнига олганларда. Қалби эзгулик билан тўлган, ўзбек мумтоз адабиётида ўзининг беназир меросини қолдирган Заҳириддин Муҳаммад Бобур ҳам юртни обод қилди, ҳам ўзини обод қила билди.




( Давомини ўқиш )

Дарё каби уйғоқ ҳаётга отил

Баҳор! Ушбу яшариш фасли ашъор аҳли орасида шеъриятимиз маликаси Зулфияхоним исми билан бир пайтда тилга олинади. Гўё, шоира ижоди гўзаллиг-у нафосат фасли билан уйғунлашиб кетгандай. Она диёримизга уйғоққалб, самимий туйғулар куйчисини Яратганнинг ўзи айни баҳорнинг илк кунида, бизнинг юртимизда дунёга келтирганида ҳам синоат зоҳир эмасми?!




( Давомини ўқиш )

Темурий малика Гавҳаршодбегим сиймосининг бадииятдаги талқини

Мустақилликка эришганимиздан сўнг ҳаётимизнинг ҳар бир жабҳаси каби тарих, адабиёт соҳасида ҳам тубдан ўзгаришлар рўй берди. Шу ўринда юртбошимиз И.А.Каримовнинг: “Тарихий хотирасиз — келажак йўқ”,- деган фикрларини эслаш ўринли.


Халқимизнинг тарихи, ўтмишида Темурийлар даври алоҳида ўрин тутади. Темурий ва темурийзодаларнинг шон-шавкатида эса Бибихоним, Гавҳаршодбегим, Қутлуғнигорхоним, Хонзодабегим, Гулбаданбегим каби маликаларнинг ўрни беқиёсдир.




( Давомини ўқиш )

Мустақиллик даври адабиётида хотира жанри

Отам йиғлар ўпиб Қуръонни,


Навоийни ихлос-ла ушлаб:


-Бу дунёда яшаб қолсайдик


Битта яхши китобга ўхшаб.


М. Каримова


Президентимиз Ислом Абдуғаниевич Каримов миллий – маънавий қадриятларимиз вакилларининг таваллуд тантаналарини нишонлаш хусусида шундай ёзади: “Халқимиз Республикамиз ҳукуматининг Навоий, Улуғбек, Бобур, Машраб, Фурқат, Қодирий ва юртимизнинг бошқа буюк фарзандлари юбилейларини ўтказиш тўғрисидаги қарорини жуда руҳланиб кутиб олгани бежиз эмас деб ўйлаймиз. Уларнинг мероси Ўзбекистон халқлари умуминсоний қадриятларининг равнақи ва бойишига хизмат қилиб келган ва бундан кейин ҳам хизмат қилади. Биз уларнинг бебаҳо меросини халққа, аввало, ёшларга етказиш учун барча ишларни қиламиз”.




( Давомини ўқиш )

Темурийлар даври фани ва маданиятида хондамирнинг «Макоримул – аҳлоқ» асарининг ўрни

Эта статья повешена великому сўна Темуридов А.Н. которой жил в то время (в этой эпохе). В статье рассмотрўваятся приведен Хондамира «Макоримул-ахлок»        


 


 


         This article is devoted  to the great son of Temurid’s A.N. who lived in that work of  him   «Макоримул-ахлок» is discussed.        


 


 


         Темурийлар даври фани ва маданияти ҳақида маданий меросимизда жуда кўплаб тарихий асарлар мавжуд. Давлатшоҳ Самарқандийнинг «Тазкиратуш — шуаро», Бобурнинг «Бобурнома» каби машҳур тарихий асарлари қатори Хондамирнинг «Макоримул — ахлоқ» номли асарининг ҳам алоҳида ўз ўрни ва нуфузи бор.




( Давомини ўқиш )