Toshkent shahrining qoq markazida qad rostlab turgan Alisher Navoiy nomidagi Katta akademik opera va balet teatrining salobatli binosi, uning zal devorlariga ishlangan bezaklar va rasmlarda o‘zbek milliy san’atidagi yorqin va o‘ziga xos tasviriy vositalar jahon tasviriy san’atida o‘zining hayotiyligi, badiiy talqini, mujassamoti, yaratilgan obrazlarining haqqoniyligi, go‘zal va barkamolligi bilan ajralib turadi. Bu bino devorlariga ishlangan tasvirlar uning muallifi – o‘zbek zamonaviy mahobatli rangtasvirining asoschisi Chingiz Ahmarovni dunyoga tanitdi.
O‘zbek milliy tasviriy san’atini yuksak pog‘onalarga ko‘tarishdagi ulkan xizmatlari uchun rassom O‘zbekiston xalq rassomi unvoniga, Hamza nomidagi Davlat mukofotiga muyassar bo‘lgan mo‘yqalam sohibidir…

( Давомини ўқиш )

«Ҳаётда  ўз қўшиғини топа олган, уни  қайтарилмас оҳангда  кўпчиликка манзур қилиб куйлай олган санъаткорни бахтли деса  бўлади»,— деб таъкидлаган таниқли рассом Ўрол Тансиқбоев. Рассом Малик Набиев ҳаёти ва ижод йўлида Ў. Танснқбоев таъкидлаганидек, нафақат ўз овозига, балки бахтига ҳам эришган  устоз санъаткор даражасига кўтарилди. У тажрибали  педагог, услубиятчи олим сифатида ҳам танилди.

Санъат шундай бир мўъжиза эканки, уни севиб бағрига кирган инсон доимо ўзини ёш, навқирон сезиб, меҳнат қилиб толмас, ўзи севган машғулотисиз яшай олмас экан. Тасвирий санъатга умр бўйи ана шундай мафтун бўлиб келаётган рангтасвирчи рассом Малик Набиев 1916 йилда Тошкент шаҳрида туғилган. Малик Набиев тасвирий санъатнинг илк сабоқларини рассом Баҳром Ҳамдамийдан ўргангач, устоз маслаҳатига биноан рассомлик билим юртига ўқишга киради. 1937 йилда билим юртини имтиёзли диплом билан муваффақиятли тугатгандан сўнг эса шу ерда ўқитувчи бўлиб ишлай бошлайди. Ўша йиллардан бошлаб санъат борасидаги мустақил ижодий йўли бошланган эди.

( Давомини ўқиш )

-Suhbatlardan birida aktyorning o‘zi bilan olib ketadigan roli bo‘lishi kerak degandingiz. Chindan ham, katta san'atkorlarning har biri o‘z qahramoniga ega. Oradan qancha yillar o‘tgan bo‘lsa ham, Olim Xo‘jaevni Alisher Navoiy, Abror Hidoyatovni Otello, Shukur Burhonovni Shoh Edip, Zaynab Sadrievani Farmon buvi, G‘ani A'zamovni Mo‘min, Obid Yunusovni O‘tkuriy siymosida eslaymiz. Siz qaysi rolingizni «o‘zimniki» deb aytgan bo‘lardingiz?

-Vaqt o‘tgandan keyin avlodlar aktyorni eslaganda, bitta yoki ikkita rolini e'tirof etadi. Vaholanki, u hayoti davomida yuzlab obrazlar yaratgan bo‘lishi mumkin. Yodimda, Shukur Burhonovga bir mahallar Otelloni taklif qilishganida o‘ynamagan. Agar shuhratga o‘ch aktyor bo‘lganidami, bunday imkoniyatdan voz kechmasdi. Axir, san'atkor zotining tushlariga kiradigan rol-a! Ammo Shukur aka Abror Hidoyatovning Otellosi xalq qalbiga singib ketgan, deb taklifni rad etgan.

( Давомини ўқиш )

O‘zbekiston xalq artisti Po‘lat Saidqosimov psixologik murakkab rollar ustasi sifatida nom qozongan. O‘ziga xos ovoz egasi bo‘lgan san'atkor yarim asrdan oshiq vaqt mobaynida kino va teatrda yuzlab rollarni maromiga yetkazib ijro etdi. U talqin etgan obrazlar sodda va samimiyligi, hayotiyligi, betakror nutqi bilan ajralib turadi. Aktyor ijrosidagi Abu Rayhon Beruniy, Abdullatif, Avrangzeb, Mirzakarimboy, Muhammad chatoq kabi rollar kino va teatrimizning yorqin obrazlari deya e'tirof etiladi.

 -«Go‘daklikdan ma'lum har odam, Bola boshdan degan gap to‘g‘ri...» deb yozadi Sergey Yesenin. Po‘lat aka, siz ham bolalikdan aktyor bo‘laman deb maqsad qilganmisiz? Yoki san'at olamiga tasodiflar olib kelganmi?

— San'atga kirib kelishimni tasodif emas, taqdiri azal deb aytgan bo‘lardim. Ko‘ngilga san'atkor bo‘laman degan ishtiyoq ko‘cha changitib yurgan bolalik davrimda tushgan. O‘zbekiston xalq artisti, teatrimiznig darg‘alaridan biri Qudrat Xo‘jaev qo‘shnimiz edi. Mahalla-ko‘yda hamma boshqacha hurmat ko‘rgizadigan bu insonga ixlosim baland edi.

( Давомини ўқиш )

Bu hikoyani choyxonaga yig‘ilganlar bilan birga tingladik. Kulgi ham bo‘ldi, qarsaklar ham. Fursat o‘tmay aktyorni tomosha zaliga taklif etishdi. «Mahallada duv-duv gap» tasmasining ko‘rigi daragini eshitganlar sevimli qahramonlari bilan yana bir bor uchrashish niyatida madaniyat saroyiga shoshildilar.

Jimirlab turgan tiniq hovuz yonida Rahim aka bilan yakka qoldik. Choyxonachi choyni yangilab, ikkimizga qo‘lbola yelpig‘ich olib keldi. Vaqt namozshomga yaqinlashgach, yengil shabada esib, hovuz bo‘yiga egilgan sadarayhon xushbo‘y hidini atrofga taratganda, gullarga burkangan bu choyxo‘rlar makoni muattar tus oldi. Lirik kayfiyatdagi suhbatdoshimning tomoshabinga bo‘lgan munosabatini bilmoqchi bo‘ldim. Rahim aka ko‘k choyni ho‘plab, salmoqlanib mulohaza qildi:

— Bir notiqning ma'ruzasi tinglovchini soatlab ushlab turishi mumkin. Boshqasiniki bir necha daqiqadan keyin zeriktirib qo‘yadi. Kimdir esnaydi, kimdir uxlab qoladi. Voizlikni aktyorlar san'atiga o‘xshataman. Aktyor sahnada, ekranda, efirda tomoshabinni, tinglovchini mahkam ushlab turishi kerak. Shu bois tomosha zalining filmga, qahramonimga bo‘lgan munosabati meni hamisha qiziqtirib keladi.

( Давомини ўқиш )

Qahqaha darg‘asi. Rahim Pirmuhamedovni shunday atashardi. Lekin u chuqur psixologik rollarni o‘ynab («Tohir va Zuhra»dagi soqchi, Tohirning fikrdosh do‘sti rolini eslang), tomoshabinni chuqur mushohadaga undar ham edi. U ekranda va sahnada o‘z qahramonlarining xushfe'lligini, hazil-mutoyibaga o‘chligini ko‘rsatib, millionlab kishining dilini xushnud etgan edi. Shu bilan birga lirik qahramonining ishq o‘tida yonishini («Oddiy voqea» kinonovellasi, oshiq yigit), katta dramatik kuchga ega bo‘lgan obrazni namoyon etib («Hamza» filmidagi G‘iyosxo‘ja roli), tomoshabinni ham, kino ahlini ham lol qoldirganini bilamiz.

Endilikda esa o‘nlab badiiy jihatdan bir-biridan qolishmaydigan rollarni o‘ynagan aktyorni birgina «Mahallada duv-duv gap» komediyasi orqali taniydigan, biladiganlar ko‘pchilikni tashkil etadi. Bu musiqali asardagi «zavxoz» Arslon obrazini yaratgan Rahim akaning mahoratiga yuksak baho bergan holda uning yarim asrdan ortiq davom etgan jo‘shqin faoliyati qirralari, tinimsiz izlanishlaridan hayratga tushamiz. Bugun biz aktyorning o‘ziga so‘z berib, ijod damlari qay tarzda o‘tganini tasavvur etamiz. Buning uchun Rahim akaning mehmondo‘st xonadonida boshlanib, kinostudiyaning gavjum pavilonlarida, kinochilar uyushmasida hamda turli shahar, viloyatlarda tashkil etilgan ijodiy uchrashuvlardagi suhbatlarini tiklashga urinib ko‘ramiz.

( Давомини ўқиш )

Ҳам ўқиб, ҳам театрда ишлаб, шу ўртада бу машаққатли дубляж ишида иштирок этиш осон эмас эди, аммо астойдил ҳоҳиш, меҳнат, ғайрат ҳамроҳингиз бўлса, битмайдиган, бажарилмайдиган иш бўлмас экан… Биринчи бор 1945 йили Тошкент киностудиясида ишлаб турганимда, Муқимий театрининг директори Мамажон Раҳмонов (ҳозир йирик олим, санъатшунослик фанлари доктори, профессор) мени ҳузурига таклиф қилди. Орамизда шундай суҳбат бўлиб ўтди:

– Раззоқжон, энди киночи бўлиб кетдингизми? Театрда шунча ишлаб, Наманган театридай йирик бир театрга 15 йил ҳаётингизни бағишлагандан кейин… Албатта, киноактёрлик – катта иш, аммо сиз режиссёр ҳамсиз-ку. Театрни соғинмадингизми?
– Соғиндим.
– Театрга келинг, кинога ҳам, керак бўлса, жавоб берамиз, роль чиққанда ўйнайверинг. Мен сизни режиссёр ва актёр сифатида таклиф қиляпман. Раҳбар ўртоқлар ҳам шу фикрда, нима дейсиз?
– Майли. Мана, Навоий съёмкаси охирлаб қолди, тугатай, кейин жоним билан…

( Давомини ўқиш )

Саҳна ва кино санъатининг таниқли намояндаси, машҳур актёр ва атоқли режиссёр Раззоқ Ҳамроев ўз ижодиёти, нафис санъати ҳаммага манзур бўлган юксак маҳорат эгаси эди.

Раззоқ Ҳамроев 1910 йил 30 ноябрда таваллуд топди (1910–1981). Болалик йиллари Бухорога қарашли Эшонгузар қишлоғида ўтди. У ёшлигидан санъатга ихлос қўйиб, қизиқчилар ва дорбозлар маҳоратига ҳавас билан боқарди. Уни, айниқса, Насриддин Афанди латифалари мафтун этганди. Раззоқжон ўсмирлик чоғларидаёқ Хўжа Насриддин бўлиб, турли ҳангомаларни кўрсатарди, эшакка ўтириб олиб қизиқчилик қиларди. Тақдирни қарангки, кейинчалик кино санъати устаси бўлиб танилгач, Раззоқ Ҳамроев “Хўжа Насриддиннинг саргузаштлари” бадиий фильмида бош қаҳрамон – Насриддин Афандини зўр маҳорат билан яратиб, жаҳондаги кўпгина мамлакатларда довруғ таратди.

( Давомини ўқиш )

Ўзбек халқининг яқин ўтмишдаги ажойиб қизиқчилари эл орасида катта шуҳрат қозонганликлари ибратли ҳикоя бўлиб юради. Улар ижро этган латифа ва аския, қизиқчилик ҳолатлари халқимизнинг оғзаки дурдоналарига айланиб кетиб, секин-аста ёзма адабиётга, радио ва телевидение кўрсатув ва эшиттиришларига кўчиб адабий-бадиий тарихга айланиб бораётганлиги қувончли ҳолдир. Уларнинг табаррук номлари хурмат билан зикр этилади. Масалан, Юсуфжон қизиқ, Ака Бухор, Сойибжои қизиқ, Муҳиддин Дарвешов, Абдулҳай Махсум ва ҳоказолар. Мана шундай қизиқчилардан бири халқимизнинг қалбидан чуқур жой олган инсон СОЙИБЖОН ҚИЗИҚ — Ўзбекистон халқ артисти Сойиб Хўжаевни кўпчилик яхши билишади. Яратган унга икки томонлама иқтидор ато этган.

Сойиб Хўжаев ролларини қойилмақом қилиб бажарган. Шу билан бирга яна бир нарсани таъкидлаш жоизки, у ҳар бир ўйнаган ролининг 60-70 фоизини асосан ўзи тўқиб-қўшган. Шунинг учун ҳам унинг роллари жонли ва жозибали чиққан.

( Давомини ўқиш )

Shahrimizning Ko‘kcha va Oqlon mahallalariga yaqin joyda «Katta hovuz» deb atalmish fayzli guzar bo‘lardi. Har tomondan qad ko‘tara boshlagan imoratlar o‘sha mashhur hovuzni bamisoli qurshovga olib, sathini toraytira bordi. Bora-bora u ko‘lmakka aylandi. Nihoyat, suvi qurib, o‘sha yerdagi hamisha gavjum choyxonaning kichkina gulzoriga aylandi. Lekin «Katta hovuz» nomi bilan qoldi.

 O‘sha choyxonaning yonginasidagi bir mo‘'tabar xonadonga borib «Hovuzning o‘zi yo‘g‘u, nomi qolgan» deb taajjublansam, Tojizoda ismli mashhur aktyor bir gal bunday javob qilgan edi: «Bir yigit uyining atrofiga baqaterak novdalarini qadab, parvarish qilib, voyaga yetkazganda, uning ismiga «baqaterak» so‘zini qo‘shib aytadigan bo‘lishibdi. Bog‘bon yigit jahli chiqib barcha teraklarni arralabdiyu, to‘nkalar baqrayib o‘tgan-ketganning g‘ashiga tegibdi. Endi «Karim to‘nka» laqabini olgan yigit chiday olmay to‘nkalarni tag-tugi bilan qo‘porib tashlabdiyu, yig‘ilgan tuproqdan supachalar yasab, tekislab, suv sepib o‘sha yerga qayta chiroy kiritibdi. Shunda u «Karim — saranjom» laqabini olibdi...»

( Давомини ўқиш )

Lutfixonim Sarimsoqova haqida shingil hikoyalarni onamdan — kompozitor Xafiyaxon Muhamedovadan eshitib, u kishi bilan uchrashishni, suhbatini olishni orzu qilib yurardim. Toshkentning «Oq machit» dahasidagi mahallalarga elektr quvvati yetmay qolar, ko‘p qatori bizning boloxonali xonadonimizda ham lampa chiroq yoqilar, yarim tunga qadar sandal atrofida o‘tirib hikoya, latifa, musiqa eshitardik. G‘ira-shira yoritilgan, lekin iliqqina xonaning bir chetida savlat to‘kib turgan qop-qora pianinoning oq va qora klavishlariga onamizning nozik barmoqlari tekkanida atrof yorishib ketgandek bo‘lardi. Yoqimli kuy, lirik taronalar zulmatni yengib, har birimizga xushkayfiyat bag‘ishlardi.

«Omon yor», «Qilpillama, yor», «Barno yigit», «Fabrikaning yo‘lida ro‘molcha topib oldim» kabi qo‘shiqlarni xirgoyi qilib, ularning ohangidan zavq olib bizni qorong‘i tunda ovutayotgan onamiz: «Mana bu qo‘shiqni Lutfixon ayadan yozib olganmiz. Bu mashhur xonanda, usta sana'tkorni Marg‘ilondan izlab topganmiz!» — derdi. Shokilali zirak taqqan, iroqi do‘ppi kiygan, uzun, tim qora sochlarini orqaga tashlab olgan Lutfixon ayaning xonadoniga borganimizda u biroz taajjublandi. Meni eslagandek bo‘ldi. Lekin yonimdagi peshonasiga to‘r durracha tang‘ib olgan rus ayolini ko‘rib hayratomuz tikilib qoldi. Salom-alikdan keyin nima vajdan kelganimizni aytdim:

( Давомини ўқиш )

«Oyda yurish» — bu Maykl Jeksonning o’ziga xos tashrif qog’ozidir. U butun dunyoda mashhur bo’lib, hattoki bu xonandaning ko’pgina muxlislari bu raqsni o’rganishga va unga taqlid qilishga harakat qilishadi.  ...Batafsil